Бидэнтэй нэгдэх

Чөлөөт бүс

Цаа бугын нүд зун шаргал, өвөл гүн цэнхэр болдог

Огноо:

,

Сэтгүүлч:

Монгол орны ховор амьтан цаа бугын тухай сонирхолтой баримтаас хуваалцъя. Биеийн урт 220 см, сэрвээний өндөр 140 см, жин 300 кг хүрнэ. Бие нь гонзгойвтор, хөл харьцангуй богино, хүзүү урт, чих жижгэвтэр, үзүүр мохоодуу. Зун хүрэн буурал, бүдэг эрээлж бүхий жигд бор, өвөл бараавтар эрээлж бүхий цайвар саарал зүстэй.
 
Цаа нь тайгын царам, өндөр уулын таг газар бэлчээрлэж хаг, хөвд идэж сүргээрээ амьдардаг. Агтлаагүй эр цааг этэр, агталсныг зарь, эмийг мянжиг, янзагыг хугаш гэнэ. Ороо нийлэг 10 сард болж, этэр 15 хүртэл манжиг хурааж хээлтүүлнэ.
 
Хээл авсан мянжиг хээлээ 7 сар гаруй буюу 220-225 хоног тээж 5, 6 сард төллөж намар орой болтол хөхүүлнэ. Этрийн эвэр орооны дараа 12, 1 сард, хээлтэй манжгийнх төллөсний дараа 6 сард, сувай манжгийнх 2 сард унаад, 8 сарын сүүлчээр ургаж дуусна.
 
Өвөл хаг, хөвд, мод, бутны мөчир, нахиа, найлзуураар идээшилнэ. Зун элдэв ногоо, хаг хөвд, бутны навч, найлзуур, мөөг иднэ. Зун өглөө орой, өвөл голдуу өдөр бэлчээрлэнэ. Сүрэг янз бүрийн насны манжиг, этэр, төлөөс бүрдэнэ.
 
Хөвсгөл нуур орчмын өндөр уулсын зоо, тагийн бүслүүрийн д.т. 2300-3000 м өндөрт алаг цоог тархацтай. Монголд Улаан тайгын нурууны Жамс, баруун зүүн Жодог, Бяранга, Тэнгис, Шарга голын эх, Хөвсгөл нуурын Хэвэн, Залуу үүрийн сарьдаг, Хэвэн, Залуу үүр голын эх 1600-аад ам. км нутагт тархана.
 
Зун ойн бүсээс дээш сарьдаг, тагийн хаг, хөвд, сөөг бүхий царамд, өвөл, хавар уулын ойн дээд бүслүүрт бэлчинэ. Буган цаа 10 сарын эхнээс Саяны өндөр уулсын ар бэлээс өвөр лүү нүүдэллэн ирж, дараа оны шар усны үер болохоос урьтаж буцан нүүдэллэдэг.
 
Төрөл зүйлийнхээ цорын ганц төлөөлөгч цаа бугыг хойд Азид гаршуулсан гэрийн анхны тэжээмэл мал гэж эрдэмтэд үздэг.
 
Уг амьтан нь алхах үедээ туурайгаа хавирч явдаг учир хөлнөөс нь хонх жингэнэж байгаа мэт өвөрмөц содон дуу авиа гардаг. Тиймээс цаа буганууд ямар ч зузаан цас, хүчтэй шуурга, алс хол газар байсан нэгнийхээ чимээг сонсон урагшилсаар сүргээсээ тасарч, төөрдөггүй байна.
 
Цааны нүд өнгөө хувиргадаг. Тавдугаар сарын 20-ноос есдүгээр сарын 10-ны хугацаанд нүд нь алтан шаргал өнгөтэй болдог. Есдүгээр сарын 10-наас хойш хойд тундрт 3 сар өдөр болдоггүй шөнөөрөө байдаг. Шөнө, цасны дороос ухаж ургамлаа танин мэдэх үед нүд нь хөх өнгөтэй болдог. Хөх өнгөтэй болохоор цаа өдөр, шөнөгүй хардаг.
 
 
Цаа буга дунджаар 50-70 килограмм ачаа даах бөгөөд холын аян замд гарахад өдөрт 60-70 километр зам туулах чадвартай.
 
Цаа бугын арьс их гөлгөр ямар ч тохиолдолд халцардаггүй, юманд үрэгдсэн халтирсан үед зулгардаггүй, дулаахан байдаг байна.
 
Монголд 1953 оноос цаа буга агнахыг хуулиар хориглон, амьтны тухай хуулиар нэн ховор амьтнаар оруулж Монгол Улсын "Улаан ном"-д “нэн ховор” зэрэглэлээр бүртгэсэн. Тархац нутгийн ихэнх хэсэг нь Хорьдол-Сарьдгийн дархан цаазат газар, Улаан тайга болон Хөвсгөл нуурын байгалийн цогцолборт газарт хамрагдаад байна.
 
 
Эх сурвалж: Экологийн цагдаагийн алба
Дэлгэрэнгүй унших

Сэтгэгдэл

Чөлөөт бүс

Гацуур модныхоо гэрлийг нэг цагаас илүү асаахгүй байхыг уриалж байна

Огноо:

,

ОБЕГ-ын Урьдчилан сэргийлэх газраас гацуур модныхоо гэрлийг нэг цагаас илүү асаахгүй байхыг уриалж байна. 

Улмаар гэрлэн чимэглэл нь гэмтэлтэй болон халалт үүссэн эсэхийг тогтмол шалгах, тэжээлийн утасны орооцолдоог гаргах, бага насны хүүхдийг ганцааранг нь орхихгүй байх, гадагш гарах, унтаж амрах үедээ гэрлэн чимэглэлийг залгуураар салгах зэргээр болзошгүй гал түймрийн эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг онцгойлон анхааруулж байна. 

Дэлгэрэнгүй унших

Чөлөөт бүс

Хөлдөлтийн үед үзүүлэх анхны тусламж

Огноо:

,

Цаг агаар эрс хүйтэрч, осголт хөлдөлт их байгаа тул хөлдөлтөөс урьдчилан сэргийлэхийг зөвлөж байна. 

Хөлдөлтийн үе шат

1.Арьс цайж хатуурах боловч, гэссэний дараа судас өргөссөнөөс, улайж хавагнана.

2.Жижиг үений хөдөлгөөн хязгаарлагдаж, хөдөлгөхөд өвдөлттэй, арьс хатуурч цайран цэврүү үүснэ.

3.Хөлдсөн хэсэг хүйтэн, эрс хатуурсан байна. Том, том цэврүүнүүд үүснэ. Арьс үхжинэ. Өөх булчин хүртэл гүнзгий шархлаа үүснэ.

4.Яс, үендээ хүртэл гүн хөлдөлт үүснэ. Гэссэний дараа арьс харлана, хатна, үхжинэ.

Хөлдөлтийн үед үзүүлэх анхны тусламж

-Аажим дотроос нь гэсгээх – хөлдсөн мөчийг дулаан хучиж, гялгар уут углаад 5–6 цагийн турш бүлээн жин тавих

-Хөлдсөн мөчийг уламжлалт аргаар гэсгээх–хүйтэн усанд дүрээд аажим усны температурыг нэмж, иллэг хийх

-Идэвхтэй аргаар бүлээн усанд гэсгээх–халуун устай ваннанд 30–45 минутын турш дүрнэ. Усны температур 38-40 орчим хэм байна.

Дэлгэрэнгүй унших

Чөлөөт бүс

Уламжлалт анагаах ухааны аргаар өвчнөөс урьдчилан сэргийлье!

Огноо:

,

Хувь хүн өөрийн төрөлх өвөрмөц чанар буюу хий, шар, бадганы хувь хэмжээг мэдсэнээр түүндээ тохирсон идээ ундаа, явдал мөр, эм, сэтгэл заслын үйлийг цаг улирлын хувиралд шүтэн зохицуулж чадваас эрүүл орших, урт наслах боломжтой.

Монголын уламжлалт анагаах ухаанд хувь хүний төрөлх өвөрмөц чанарыг хий, шар, бадганы аль нь давамгайлж байгаагаас нь хамааруулан авч үздэг.

Хийн төрөлх өвөрмөц чанартай хүн: Жижгэвтэр, туранхайдуу биетэй, бөгтөр нуруутай, хөхөвтөр зүс царайтай, хөрзгөр, ширүүвтэр арьстай. Зан чанарын хувьд аймхай, дуулах, инээх, наадах, ноцолдох, мөрийцөх, маргалдах дуртай. Нойр багатай, үесүүд нь дуугарах хандлагатай.

Тохирох идээ ундаа: Амтлаг, исгэлэн, давслаг амт бүхий хүнд, тослог, батлаг чадал эрдэмтэй идээ, ундаа буюу хонь, адуу, сарлаг, тахиа, загасны мах, монгол үхрийн борц, үрийн тос, жил өнжсөн цагаан болон шар тос, чөмөгний тос, сармис, сонгино, халгай, гоньд, төмс, лууван зэрэг ногоо, хар будаа, монгол амуу, үнээ, хонь, сарлагийн цагаан идээ, самар, анар, боргоцой зэрэг жимс, сүүтэй цай, хийцтэй цай, тараг, хоолондоо шинцай, лиш, задь, гаа зэрэг хоол амтлагчийг түлхүү хэрэглэнэ.

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Тод мэдээ2024/02/23

Малын хорогдол 6 хувь хүрсэн тохиолдолд малын индексжүүлсэн даатгал ...

Тод мэдээ2024/02/23

С.Амарсайхан: Малчид чадлынхаа хэрээр хичээж байгаа ч байгалийн дава...

Тод мэдээ2024/02/23

Шинэ Яармаг цогцолбор хорооллын үл хөдлөх хөрөнгийг худалдан борлуул...

Тод мэдээ2024/02/23

Хөдөлмөр, нийгмийн түншлэлийн гурван талт хэлэлцээрийг дүгнэх хамтар...

Тод мэдээ2024/02/23

Халиа тошин үүссэн зургаан байршилд мөс зөөх ажил үргэлжилж байна

Тод мэдээ2024/02/23

“Хүрээ Майдар” дурсгалын зоос гаргалаа

Тод мэдээ2024/02/23

“Халуун сэтгэл" малчдадаа туслах аянд нэгдэхийг уриалж ба...

Өнөөдөр2024/02/23

Гуу жалгандаа нэг метр зузаан цастай байна

Өнөөдөр2024/02/23

Өнөөдөр ихэнх нутгаар цаг агаар тогтуун байна

Өнөөдөр2024/02/23

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, мал арвидна

Тод мэдээ2024/02/22

ЗГХЭГ-ын дарга Д.Амарбаясгалангаар ахлуулсан шуурхай бүлэг Говь-Алта...

Тод мэдээ2024/02/22

Сэлбэ голын 16.480 тонн мөсийг тээвэрлээд байна

Тод мэдээ2024/02/22

Дэлхийн банкны Хятад, Монгол болон Солонгос Улс хариуцсан захирлыг х...

Тод мэдээ2024/02/22

Багш нар ганцаарчилсан сургалтын төлөвлөгөө боловсруулах мэдлэгээ ба...

Тод мэдээ2024/02/22

Удаан хугацааны хадгалалтад байсан техникүүдийг засварлаж эхэллээ

Өнөөдөр2024/02/22

Калифорни мужид үер бууж байна

Тод мэдээ2024/02/22

“Алтан төлийн эзэн” шагнал гардуулалт хойшиллоо

Тод мэдээ2024/02/22

УИХ газар олголттой холбоотой асуудлаар тавдугаар сарын 15-ны дотор ...

Өнөөдөр2024/02/22

Улаанбаатарт өдөртөө 15 хэм хүйтэн

Өнөөдөр2024/02/22

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал жаргал ирнэ

Тод мэдээ2024/02/21

Малчдын зээлийн эргэн төлөлтийг зургаадугаар сар хүртэл хойшлуулахаа...

Тод мэдээ2024/02/21

Малайз Улсын Авлигын эсрэг хороотой хамтран ажиллах санамж бичиг бай...

Тод мэдээ2024/02/21

Баянзүрх дүүрэгт гарсан галын улмаас 228 иргэн, 15 аж ахуйн нэгж эд ...

Тод мэдээ2024/02/21

Мал эмнэлгийн хүрээлэнгийн эрдэмтэд зудтай бүс нутагт ажиллана

Тод мэдээ2024/02/21

Сургуулийн автобус мөргөсөн осол бүртгэгджээ

Тод мэдээ2024/02/21

Шатахууны хангамжийг тогтвортой байлгах талаар ОХУ, Монгол Улсын Зас...

Өнөөдөр2024/02/21

Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 35 зөрчил бүртгэгдлээ

Өнөөдөр2024/02/21

Өнөө маргаашдаа ихэнх нутгаар хүйтэн жавартай байна

Өнөөдөр2024/02/21

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй

Тод мэдээ2024/02/20

Өвөлжилт хүндэрсэн аймаг, сумдад өвс, тэжээл хүргэх тусламжийн цуваа...

Санал болгох