Дэлхий нийтээр..
Манба Дацан хийдийн зурхайч, АУ-ы магистр Д.Сайнсайхан: Донш нь ямар жилтэй хүнийг ямар өдөр оршуулж болохгүйг заадаг
- “Шинжээ” буюу “Алтан сав”-ыг нээхийн тухайд хэнд хандах ёстой вэ? Энэ нь ямар учиртай билээ.
- Шинжээ гэдэг нь үхэгсдийн зурхай гэсэн үг. Судрыг нь “Алтан сав” гэж нэрлэдэг ба монголчууд Алтан сав, Шинжээ гэж ярьцгаадаг шүү дээ. Үүнийг хэн бүхэн нээхгүй энэ номын эрх авшиг авсан Зурхайч мэргэжилтэй хүн нээдэг. Энэ шинжээ буюу үхэгсдийн зурхайг нь зөв сайн гаргах нь маш чухал бөгөөд өнгөрсний дараах хамгийн түрүүний зурхай. Түүний дараа хойдохыг нь өгөх ёс бий. Гэхдээ хойдохыг тусгай тарни номын хүчийг бясалгасан лам уншина. Тодруулбал, сайн төрөлд төрүүлэхийн тухайтад Ботид буюу хойдохыг тусгайлан уншдаг. Төвөдөөр хүний биеийг лүй гэж байгаа юм. Орчуулбал үлдэгдэл гэсэн үг л дээ. Тэгэхээр хүн өнгөрөхөөр сүнс нь 49 хоногтоо төрлөө олдог бол бие нь үлддэг. Биеийг нь шинжээнд гарсны дагуу ном ёсоор оршоож, сүнсийг нь сайн төрлийг олох, үлдэж байгаа ар гэрийнхэнд нь хойшид гарах муу үр дагаврыг засах ач холбогдолтой зурхай юм.
- Шинжээ нээхэд ямар онцгой ёс жаяг байдаг вэ?
- Гандангийн настай гавж багш нар маань “Шинжээг нээе гэж шамддаггүй амьтны тус” хэмээн нээдэг. Бас шинжээг нь нээгээд, хойдохыг нь хамт авдаггүй ёс байсан. Харин шинжээг өөрөө нээгээгүй өөр хүний хойдох ирэхэд өргөл барьцыг гэрийнхээ хатавчинд хаяулж авч уншдаг ёсыг хардаг байлаа. Энэ нь эртний уламжлал юм.
- Оршуулах буюу гаргах өдрийн тухай хэлж өгөөч?
- Монголчууд өдрийг голчилдог ард түмэн. Хүний төөрөг, хувь заяаг зурахад ч өдөр маш чухал гэж үздэг. Тиймээс өнгөрсөн хүнийг гаргах өдөр маш чухал байдаг.
Шинжээнд гаргах өдрийг ч мөн адил анхаардаг. Ерөнхийд нь бол даваа, лхагва, баасан гарагт гаргадаг гэж ойлгодог ч, донш буюу дөрвөн хоосон өдрийн зурхайн дагуу тухайн хүний жилээс шалтгаалж нарийн тооцдог.
- Донш гэж юуг хэлээд байна вэ?
- Доншийг Монголын эм, зурхайг үндэслэгч Ламын гэгээний ёс жаягийн дагуу гаргадаг уламжлалтай. Донш гэдэг нь товчхондоо ямар жилтэй хүнийг ямар өдөр оршуулж болохгүй өдрийг заадаг. Жишээлбэл:
Гахай, хонь, нохой жилтэй өнгөрсөн хүнийг туулай, луу өдөр гаргахгүй.
Хулгана, луу, бич жилтэй хүнийг хонь, морь өдөр гаргахгүй.
Бар, морь, туулай жилтэй хүнийг хулгана, үхэр өдөр гаргахгүй.
Тахиа, үхэр, бич жилтэй хүнийг гахай, нохой, тахиа өдөр гаргахгүй. Хэрвээ энэ нь 1, 3, 5 дахь өдөр буюу нийтээрээ гаргадаг өдөр нь оршуулж таарвал өвчин зовлон, үхэл хагацал гарна гэж сударт тэмдэглэсэн байдаг.
- Буруудвал айхтар үр дагавартай байх нь ээ?
- Амьдрал дээр харахад мэдлэг дутмагаас алдаа гаргаад байна уу гэж хардаг. Хүмүүс “Манайхаас нэг хүн өнгөрснөөс хойш жил бүр ах дүүгээс маань хүн нас бараад байна” гэж ирнэ л дээ. Хэдийгээр 100 хувь үүнээс ганцхан холбоотой гэж хэлэхгүй ч, энэ нэг том нөхцөл нь болоод байх үндэстэй байгаа юм.
- Өөр анхаарах зүйл юу байгаа харагддаг вэ?
- Бас өнгөрсөн хүний хоногийг буруу тоолдог нийтлэг алдаа харагддаг. Өнгөрсөн өдрөөс нь нэг гэж тоолоод байдаг. Хоног гэдэг нь өдөр, шөнө нийлж 24 цаг буюу хулгана цагаас гахай цаг хүрч байж нэг хоног болдог шүү дээ. Тиймээс өнгөрсөн мөчөөс нь биш, дараагийн өдрийн яг тэр мөчид нэг хоног гэж тоолох ёстой. Жишээлбэл, өдрийн 12 цагт хүн нас барсан бол маргааш өдрийн 12 цагт нэг хоног болно гэсэн үг. Гэтэл хүмүүс өнгөрсөн өдрийг нь “нэг”, маргаашийг нь “хоёр” гээд тоолчихдог. Ингэснээр шид буух өдөр, 21, 49 хоног нь буруу болчихож байгаа юм. Мөн 49 хоног хураахад заавал тэр өдөр нь хураахгүй өмнө нь юмуу хойно нь өнгөрсөн хүний сайн өдөр нь байвал хурааж болдог.
- Өөр анхааруулж хэлмээр зүйл юу анзаарагддаг вэ?
- Монголчууд бид өмнө, хойд төрөл байдгийг мэддэг учраас буян хийхийг чухалчилдаг. Гэхдээ сүүлийн үед ажиглахад буяны ажил үйлийн цайллага, идээ ундаа, хөшөө дурсгалд нь илүү анхаардаг болж. Хүнд муу хэлүүлэхгүй, хүнээс дутахааргүй гэж бодоод гэж ярьцгаах юм билээ. Үнэндээ энэ бол өөрсдийнхөө сэтгэлийг дэвтээх гэсэн л бодол. Бас нутаг усанд нь оршуулна гэж хол замд гарцгаадаг. Багш дээдсүүд маань өнгөрсөн хүн очихыг хүссэн газраа шидээрээ маш түргэн очдог гэж айлддаг байлаа.
Өөр нэг зүйл нь өнгөрсөн хүний газрыг авахад илүү чухалчилж олон хүн явж газар лусыг савдагийг аргадаж, зөв сайн газар сонгосноор өнгөрсөн хүний хойд төрөл, үлдэж байгаа ар гэрийнхэн үр хүүхэд нь өөдлөн сайн явдаг байсан гэдэг. Ялангуяа эцгийн газрын замын доор бас буруу газар тавихыг маш их цээрлэдэг байсан уламжлалтай. Гэтэл одоо эсрэгээрээ ганц, хоёр хүн явж газрыг сонгоод, оршуулганд нь түүнээс олон хүн явдаг болчихож.
-Ярилцсанд баярлалаа.
Дэлхий нийтээр..
Герман нисэх буудлын дроны хэрэгт Оросыг буруутгав
Германы эрх баригчид өнгөрсөн наймдугаар сард Лейпциг-Халле нисэх буудлаас тэсрэх бодис бүхий дрон илэрсэн хэрэгт Оросын тал холбоотой гэж дүгнэжээ. Харин Москва уг мэдээллийг няцааж, Германы буруутгалыг үндэслэлгүй хэмээн мэдэгдсэн байна.
Наймдугаар сарын 4-ний орой Украины “Антонов Эйрлайнс” компанийн ачааны онгоц байрлаж байсан хэсгийн ойролцоо тэсрэх бодис тээсэн дрон илэрч, нисэх буудлын үйл ажиллагааг түр хугацаанд зогсоожээ. Тэсрэх бодисыг тусгай робот ашиглан аюулгүй болгосон бол өөр нэг дрон нисэх онгоцтой мөргөлдсөний дараа устсан гэх мэдээлэл байна.
Германы Дотоод хэргийн сайд Александер Добриндтын мэдээлснээр, мөрдөн шалгалтаар дроны хийц, ашигласан эд анги нь Орос-Украины дайнд хэрэглэгдэж буй зарим төхөөрөмжтэй ижил төстэй байсныг тогтоосон байна. Тэрбээр цагдаагийн мөрдөн шалгалт болон тагнуулын байгууллагын мэдээлэл Оросын оролцоог нотолж байна гэж мэдэгджээ. Гэхдээ Германы Засгийн газар Москваг уг хэрэгтэй шууд холбосон бүх нотлох баримтаа олон нийтэд дэлгээгүй байна.
Үүний дараа Герман Бонн хот дахь Оросын консулын газрыг есдүгээр сарын 18-наас хаах, Берлин дэх Оросын соёлын төвийн үйл ажиллагааг зогсоохоор шийдвэрлэжээ. Мөн ОХУ-ын Элчин сайдыг Гадаад хэргийн яамандаа дуудан тайлбар шаардсан бөгөөд Европын холбооны хориг арга хэмжээний жагсаалтыг өргөжүүлэх санал гаргахаар болсон байна.
ОХУ-ын Берлин дэх Элчин сайдын яам Германы буруутгалыг “утгагүй” гэж няцаасан байна. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин мөн Германы Засгийн газар дотоодын улс төрийн асуудлаасаа анхаарал сарниулахын тулд Москваг буруутгаж байна хэмээн мэдэгджээ.
Польш, Их Британи, Итали, Швед, Чех зэрэг НАТО-гийн хэд хэдэн улс Германы байр суурийг дэмжсэн бол Европын холбоо уг асуудлаар нэгдсэн хариу арга хэмжээ хэлэлцэхээр төлөвлөж байна.
Дэлхий нийтээр..
Колумбын Ерөнхийлөгч хууль ёсны оршин суух зөвшөөрөлгүй цагаачдыг албадан гаргана
Колумбын Ерөнхийлөгч Абелардо де ла Эсприелла оршин суух зөвшөөрөлгүй олон мянган цагаачийг тус улсаас албадан гаргахаа мэдэгдлээ. Түүний тайлбарласнаар шинэ бодлого нь гэмт хэргийн түвшнийг бууруулах, цагаачлалын хяналтыг чангатгахад чиглэж байна.
Де ла Эсприелла энэ долоо хоногоос эхлэн Колумбын Цагаачлалын алба болон цагдаагийн байгууллагад хамтарсан шалгалт, ажиллагаа явуулах чиглэл өгөхөөр төлөвлөж байгаагаа мэдэгджээ. Эхний ээлжид гэмт хэрэг үйлдэж буй цагаачдыг, дараа нь хууль ёсны статусгүй оршин суугчдыг шалгана гэж тэрбээр онцолсон байна.
Колумбод амьдарч буй цагаачдын дийлэнх нь Венесуэлийн иргэд юм. НҮБ-ын мэдээллээр наймдугаар сарын байдлаар тус улсад 2.8 сая орчим венесуэл иргэн амьдарч байгаа бөгөөд тэдний 2.3 сая орчимд 2021 оноос хэрэгжүүлсэн хөтөлбөрийн хүрээнд түр оршин суух зөвшөөрөл олгожээ.
Шинэ бодлого нь Колумбын өмнөх цагаачлалын чиглэлээс томоохон өөрчлөлт болж байна. Тус улс өмнө нь Венесуэлээс ирсэн дүрвэгсэд, цагаачдад хамгаалалт үзүүлж, хууль ёсны оршин суух эрх авах боломжийг өргөжүүлэх бодлого баримталж ирсэн юм.
Харин цагаачдад тусалдаг байгууллагууд хууль ёсны оршин суух зөвшөөрөл авах гарцыг өргөжүүлэхийн оронд зөвшөөрөлгүй иргэдийг албадан гаргах нь асуудлыг улам хүндрүүлж болзошгүй гэж шүүмжилжээ. Мөн Колумбын Цагаачлалын алба одоогоор байнгын удирдлагагүй байгаа тул шинэ бодлогыг хэрэгжүүлэх ажиллагаа шинэ дарга томилогдсоны дараа эхэлнэ гэж мэдээлсэн байна.
Дэлхий нийтээр..
Николай Младенов: Израилийн цохилт Газын зэвсэггүйжүүлэлтийг удаашруулж байна
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын Газын зурваст гал зогсоох төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх “Энхийн зөвлөл”-ийн дээд төлөөлөгч Николай Младенов Израилийн үргэлжилсэн цохилтыг шүүмжилж, энэ нь Газын зурвасыг зэвсэггүйжүүлэх болон иргэний засаглалд шилжүүлэх үйл явцад саад болж байгааг мэдэгдлээ.
Младенов НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн хуралдаанд мэдээлэл өгөхдөө Трампын 20 заалт бүхий төлөвлөгөө зогсонги байдалд ороогүй, харин хэлэлцээний шатнаас бодит хэрэгжилтийн шат руу шилжсэн гэж онцолжээ.
Түүний хэлснээр Хамас зэвсгээ хураалгаж, Газын зурвасын удирдлагыг иргэний засаглалд шилжүүлэх төлөвлөгөөний гол нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсөн. Гэвч өнгөрсөн аравдугаар сард гал зогсоосноос хойш Израилийн цохилт үргэлжилж, Палестины иргэд амь үрэгдсээр байгаа нь Газын оршин суугчдад мөргөлдөөн дуусаж буй мэдрэмж төрүүлэхгүй байгааг тэрбээр тэмдэглэв.
Младенов өнгөрсөн долоо хоногт Израилийн Ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяху болон Трампын зөвлөх Жаред Кушнертэй уулзаж, Израилийн Засгийн газрын тавьж буй асуудлуудыг нэг бүрчлэн хэлэлцсэн бөгөөд одоо техникийн түвшинд шийдвэрлэх цөөн асуудал үлдсэн гэжээ.
Харин Израилийн тал Хамас бүрэн зэвсгээ хураалгах хүртэл Газын зурвас дахь одоогийн байрлалаасаа цэргээ татахгүй гэсэн байр сууриа хадгалж байна. Израилийн НҮБ дахь Элчин сайдын орлогч Ноа Фурман улс нь Трампын төлөвлөгөөг дэмжиж байгаа ч Хамас зэвсэгтэй хэвээр байвал хэрэгжих боломжгүй гэж мэдэгдэв.
АНУ-аас НҮБ-д суугаа Элчин сайд Майк Уолтз мөн төлөвлөгөөтэй холбоотой санал зөрөлдөөнийг шийдвэрлэхээр ажиллаж буйг хэлээд, Хамас зэвсгээ үнэхээр хураалгах эсэхийг бодит үйл ажиллагаагаар нь үнэлнэ гэжээ.
Младенов мөргөлдөөн дахин өргөжвөл Газын зурвасын сэргээн босголт төдийгүй улс төрийн шийдэлд хүрэх боломж ноцтойгоор хумигдана гэдгийг анхааруулсан байна. Түүний хэлснээр Трампын төлөвлөгөөнд Палестины асуудлыг улс төрийн замаар шийдвэрлэх, цаашлаад хоёр улсын шийдэлд хүрэх боломж тусгагдсан аж. Нетаньяху Палестины тусгаар улс байгуулахыг эсэргүүцдэг байр суурьтай хэвээр байна.
