Дэлхий нийтээр..
Манба Дацан хийдийн зурхайч, АУ-ы магистр Д.Сайнсайхан: Донш нь ямар жилтэй хүнийг ямар өдөр оршуулж болохгүйг заадаг
- “Шинжээ” буюу “Алтан сав”-ыг нээхийн тухайд хэнд хандах ёстой вэ? Энэ нь ямар учиртай билээ.
- Шинжээ гэдэг нь үхэгсдийн зурхай гэсэн үг. Судрыг нь “Алтан сав” гэж нэрлэдэг ба монголчууд Алтан сав, Шинжээ гэж ярьцгаадаг шүү дээ. Үүнийг хэн бүхэн нээхгүй энэ номын эрх авшиг авсан Зурхайч мэргэжилтэй хүн нээдэг. Энэ шинжээ буюу үхэгсдийн зурхайг нь зөв сайн гаргах нь маш чухал бөгөөд өнгөрсний дараах хамгийн түрүүний зурхай. Түүний дараа хойдохыг нь өгөх ёс бий. Гэхдээ хойдохыг тусгай тарни номын хүчийг бясалгасан лам уншина. Тодруулбал, сайн төрөлд төрүүлэхийн тухайтад Ботид буюу хойдохыг тусгайлан уншдаг. Төвөдөөр хүний биеийг лүй гэж байгаа юм. Орчуулбал үлдэгдэл гэсэн үг л дээ. Тэгэхээр хүн өнгөрөхөөр сүнс нь 49 хоногтоо төрлөө олдог бол бие нь үлддэг. Биеийг нь шинжээнд гарсны дагуу ном ёсоор оршоож, сүнсийг нь сайн төрлийг олох, үлдэж байгаа ар гэрийнхэнд нь хойшид гарах муу үр дагаврыг засах ач холбогдолтой зурхай юм.
- Шинжээ нээхэд ямар онцгой ёс жаяг байдаг вэ?
- Гандангийн настай гавж багш нар маань “Шинжээг нээе гэж шамддаггүй амьтны тус” хэмээн нээдэг. Бас шинжээг нь нээгээд, хойдохыг нь хамт авдаггүй ёс байсан. Харин шинжээг өөрөө нээгээгүй өөр хүний хойдох ирэхэд өргөл барьцыг гэрийнхээ хатавчинд хаяулж авч уншдаг ёсыг хардаг байлаа. Энэ нь эртний уламжлал юм.
- Оршуулах буюу гаргах өдрийн тухай хэлж өгөөч?
- Монголчууд өдрийг голчилдог ард түмэн. Хүний төөрөг, хувь заяаг зурахад ч өдөр маш чухал гэж үздэг. Тиймээс өнгөрсөн хүнийг гаргах өдөр маш чухал байдаг.
Шинжээнд гаргах өдрийг ч мөн адил анхаардаг. Ерөнхийд нь бол даваа, лхагва, баасан гарагт гаргадаг гэж ойлгодог ч, донш буюу дөрвөн хоосон өдрийн зурхайн дагуу тухайн хүний жилээс шалтгаалж нарийн тооцдог.
- Донш гэж юуг хэлээд байна вэ?
- Доншийг Монголын эм, зурхайг үндэслэгч Ламын гэгээний ёс жаягийн дагуу гаргадаг уламжлалтай. Донш гэдэг нь товчхондоо ямар жилтэй хүнийг ямар өдөр оршуулж болохгүй өдрийг заадаг. Жишээлбэл:
Гахай, хонь, нохой жилтэй өнгөрсөн хүнийг туулай, луу өдөр гаргахгүй.
Хулгана, луу, бич жилтэй хүнийг хонь, морь өдөр гаргахгүй.
Бар, морь, туулай жилтэй хүнийг хулгана, үхэр өдөр гаргахгүй.
Тахиа, үхэр, бич жилтэй хүнийг гахай, нохой, тахиа өдөр гаргахгүй. Хэрвээ энэ нь 1, 3, 5 дахь өдөр буюу нийтээрээ гаргадаг өдөр нь оршуулж таарвал өвчин зовлон, үхэл хагацал гарна гэж сударт тэмдэглэсэн байдаг.
- Буруудвал айхтар үр дагавартай байх нь ээ?
- Амьдрал дээр харахад мэдлэг дутмагаас алдаа гаргаад байна уу гэж хардаг. Хүмүүс “Манайхаас нэг хүн өнгөрснөөс хойш жил бүр ах дүүгээс маань хүн нас бараад байна” гэж ирнэ л дээ. Хэдийгээр 100 хувь үүнээс ганцхан холбоотой гэж хэлэхгүй ч, энэ нэг том нөхцөл нь болоод байх үндэстэй байгаа юм.
- Өөр анхаарах зүйл юу байгаа харагддаг вэ?
- Бас өнгөрсөн хүний хоногийг буруу тоолдог нийтлэг алдаа харагддаг. Өнгөрсөн өдрөөс нь нэг гэж тоолоод байдаг. Хоног гэдэг нь өдөр, шөнө нийлж 24 цаг буюу хулгана цагаас гахай цаг хүрч байж нэг хоног болдог шүү дээ. Тиймээс өнгөрсөн мөчөөс нь биш, дараагийн өдрийн яг тэр мөчид нэг хоног гэж тоолох ёстой. Жишээлбэл, өдрийн 12 цагт хүн нас барсан бол маргааш өдрийн 12 цагт нэг хоног болно гэсэн үг. Гэтэл хүмүүс өнгөрсөн өдрийг нь “нэг”, маргаашийг нь “хоёр” гээд тоолчихдог. Ингэснээр шид буух өдөр, 21, 49 хоног нь буруу болчихож байгаа юм. Мөн 49 хоног хураахад заавал тэр өдөр нь хураахгүй өмнө нь юмуу хойно нь өнгөрсөн хүний сайн өдөр нь байвал хурааж болдог.
- Өөр анхааруулж хэлмээр зүйл юу анзаарагддаг вэ?
- Монголчууд бид өмнө, хойд төрөл байдгийг мэддэг учраас буян хийхийг чухалчилдаг. Гэхдээ сүүлийн үед ажиглахад буяны ажил үйлийн цайллага, идээ ундаа, хөшөө дурсгалд нь илүү анхаардаг болж. Хүнд муу хэлүүлэхгүй, хүнээс дутахааргүй гэж бодоод гэж ярьцгаах юм билээ. Үнэндээ энэ бол өөрсдийнхөө сэтгэлийг дэвтээх гэсэн л бодол. Бас нутаг усанд нь оршуулна гэж хол замд гарцгаадаг. Багш дээдсүүд маань өнгөрсөн хүн очихыг хүссэн газраа шидээрээ маш түргэн очдог гэж айлддаг байлаа.
Өөр нэг зүйл нь өнгөрсөн хүний газрыг авахад илүү чухалчилж олон хүн явж газар лусыг савдагийг аргадаж, зөв сайн газар сонгосноор өнгөрсөн хүний хойд төрөл, үлдэж байгаа ар гэрийнхэн үр хүүхэд нь өөдлөн сайн явдаг байсан гэдэг. Ялангуяа эцгийн газрын замын доор бас буруу газар тавихыг маш их цээрлэдэг байсан уламжлалтай. Гэтэл одоо эсрэгээрээ ганц, хоёр хүн явж газрыг сонгоод, оршуулганд нь түүнээс олон хүн явдаг болчихож.
-Ярилцсанд баярлалаа.
Дэлхий нийтээр..
Европын холбоо ОХУ-ын эсрэг хориг арга хэмжээгээ өргөжүүлнэ
Европын холбоо ОХУ-ын эдийн засагт үзүүлэх хориг арга хэмжээний дарамтаа нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байна. Европын холбооны Гадаад бодлогын тэргүүн Кая Каллас Кипрт болсон тус холбооны Батлан хамгаалахын сайд нарын албан бус уулзалтын дараа мэдэгдэхдээ, Оросын Украины эсрэг дайныг дэмжиж буй дахин 80 байгууллага, хувь хүнд шинэ хязгаарлалт тавих асуудлыг хэлэлцэж байгааг онцолжээ.
Түүний хэлснээр, шинээр санал болгож буй жагсаалтад ОХУ-ын “цэрэг-аж үйлдвэрийн цогцолбор”, хүний эрх зөрчигчид болон суртал ухуулга явуулагчид багтаж байна.
Кая Калласын мэдээлснээр, Барууны орнуудын хориг арга хэмжээ ОХУ-д одоогоор 1.2-1.5 их наяд ам.долларын хохирол учруулаад байгаа аж. Тэрбээр “Орос мөнгө, хүн хүч, давшилтын эрчээ алдаж байна. Тиймээс л Украины энгийн иргэд рүү хийх халдлагаа нэмэгдүүлж байна” гэж мэдэгджээ.
Мөн Европын холбооны сайд нар Украинд зэвсэг нийлүүлсэн улс орнуудад нөхөн төлбөр олгох зорилготой 6.6 тэрбум еврогийн сангийн ирээдүйн талаар хэлэлцсэн байна. Уг сангийн асуудлыг Унгар өмнө нь эсэргүүцэж байсан ч одоо эсэргүүцлээ татахаа холбоотнууддаа мэдэгджээ.
Кая Каллас энэ хөрөнгийг зөвхөн өмнө нь нийлүүлсэн зэвсгийн нөхөн төлбөрт бус, хамтарсан зэвсэг худалдан авалт болон Европын холбооны цэргийн тусламжийг санхүүжүүлэхэд ашиглах санал гаргасан байна.
Европын холбоо АНУ-ын байр суурь суларсан энэ үед Москвагийн эсрэг дарамтаа нэмэгдүүлэхийг зорьж байна. Гуравдугаар сард тус холбоо 2,600 орчим хувь хүн, байгууллагад чиглэсэн хориг арга хэмжээг сунгаж, хөрөнгө царцаах болон зорчих эрх хязгаарлах шийдвэрээ үргэлжлүүлсэн юм.
Энэ үеэр ОХУ Украинд халдлагаа үргэлжлүүлсээр байна. Даваа гарагийн өглөө Оросын халдлагын улмаас Украины Запорожье мужид таван хүн амиа алдаж, 14 хүн шархадсан талаар орон нутгийн захирагч Иван Федоров мэдээлжээ.
Украины Ерөнхийлөгч Володимир Зеленский ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинтэй нүүр тулсан уулзалт хийх санал гаргасан ч Кая Калласын хэлснээр, Оростой хэлэлцээ эхлүүлэх цаг хараахан болоогүй байна.
Тэрбээр Оросыг бодитоор хэлэлцээ хийх нөхцөл байдалд хүргэхийн тулд стратегийн тэвчээр хэрэгтэй гэж мэдэгдлээ.
Дэлхий нийтээр..
Пашиняны нам ялсан ч Арменийн гадаад бодлогын чиглэл тодорхойгүй хэвээр байна
Арменийн Ерөнхий сайд Никол Пашиняны тэргүүлдэг эрх баригч “Иргэний гэрээ” нам парламентын сонгуульд ялалт байгуулсан ч санал хураалтын дүн тус улсын цаашдын гадаад бодлогын чиглэлийг шууд нэг мөр дүгнэхэд төвөгтэй болгож байна.
Арменийн Сонгуулийн төв комиссын даваа гарагт мэдээлснээр, Пашиняны “Иргэний гэрээ” нам 49.81 хувийн санал авчээ. Энэ нь түүнийг Оростой ойр байр суурьтай сөрөг хүчний “Хүчирхэг Армени” намаас илт давуу гаргасан ч Оросоос зай барих бодлогоо бүрэн баталгаажуулах, Азербайжантай урт хугацааны энхийн хэлэлцээр байгуулахад шаардлагатай хүчтэй мандат хангалттай эсэх нь тодорхойгүй байна.
Пашинян урьдчилсан дүн гарсны дараа ялалтаа зарласан ч парламент дахь суудлын эцсийн хуваарилалт хараахан тодорхой болоогүй байна. Жижиг намууд парламентад суудал авахын тулд дөрвөн хувийн босго давах ёстой бөгөөд одоогийн байдлаар Пашиняны нам Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хийхэд шаардлагатай гуравны хоёрын олонх авах эсэх нь эргэлзээтэй байгаа юм.
Энэ удаагийн сонгуулийг Арменийн гадаад бодлогын чиг баримжааг тодорхойлох санал хураалт гэж олон улсын ажиглагчид үзэж байв. Пашинян сонгуулийн кампанит ажлынхаа үеэр Азербайжантай энх тайван тогтоох, Турктэй харилцаагаа хэвийн болгох, Европын холбоотой харилцаагаа бэхжүүлэх амлалт өгсөн.
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп санал хураалтаас өмнө Пашиняныг дэмжиж буйгаа илэрхийлж, Армени, Азербайжаныг хэлэлцээний ширээнд ойртуулах хүчин чармайлтаа онцолсон байна. Боломжит хэлэлцээрийн нэг хэсэгт Армениар дамжих тээврийн коридорт АНУ онцгой эрхтэй оролцох тухай асуудал багтаж байгаа бөгөөд үүнийг “Олон улсын энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн Трампын маршрут” буюу TRIPP гэж нэрлэжээ.
Гэвч Арменийн Баруун руу чиглэсэн бодлого Оросын дургүйцлийг төрүүлж байна. Сонгуулийн өмнөхөн Москва Арменийн зарим бараа бүтээгдэхүүн, тухайлбал шинэ жимс, цэцэг, согтууруулах ундаанд импортын хориг тавьсан. Энэ нь Брюссель, Вашингтонтой харилцаагаа бэхжүүлэх нь тодорхой өртөг дагуулна гэсэн дохио гэж ажиглагчид үзэж байна.
ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Арменийн ард түмэнтэй “онцгой харилцаатай” гэдгээ тэмдэглэхийн зэрэгцээ Европын холбоотой ойртох замын талаар анхааруулсан өнгө аястай мэдэгдэл хийжээ. Тэрбээр Украины жишээг дурдан, Европын интеграц руу чиглэсэн алхам бүс нутгийн хурцадмал байдалд хүргэж болзошгүй гэсэн санаа илэрхийлсэн байна.
Армени сүүлийн жилүүдэд Оросын нөлөөний бүсээс аажмаар холдож эхэлсэн. Энэ үйл явц 2023 онд Азербайжан Уулын Карабахыг эргүүлэн авах цэргийн ажиллагаа явуулсны дараа улам эрчимжсэн юм. Тухайн үед 100 мянга гаруй армени угсаатан нүүлгэн шилжиж, Ереван Оросыг аюулгүй байдлын баталгаа болж чадсангүй гэж үзэн, Орос тэргүүтэй Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллагад оролцохоо царцаасан.
Сүүлийн саруудад Пашинян Европын холбоотой харилцаагаа гүнзгийрүүлж, тус холбоонд ойртох шинэчлэлийн бодлого хэрэгжүүлж эхэлсэн. Мөн Армени улс Европын холбоо–Арменийн анхны дээд хэмжээний уулзалтыг зохион байгуулж, Украины Ерөнхийлөгч Владимир Зеленскийг хүлээн авсан нь Кремлийн бухимдлыг нэмэгдүүлжээ.
Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Ляйен Оросын зүгээс Арменийн бүтээгдэхүүнд тавьсан эдийн засгийн хязгаарлалтыг “эдийн засгийн шахалт” гэж тодорхойлж, Европын холбоо Арменийг дэмжинэ гэдгээ мэдэгдсэн байна.
Гэсэн ч Пашинян Оростой харилцаагаа бүрэн таслах бус, тэнцвэртэй бодлого баримтлахыг эрмэлзэж байна. Тэрбээр дөрөвдүгээр сард Москвад айлчилж, Владимир Путинтэй уулзсан бол зургаадугаар сарын 1-нд төрсөн өдрөөрөө ОХУ-ын Ерөнхийлөгчтэй утсаар ярьжээ.
Олон улсын шинжээчдийн үзэж буйгаар Арменийн Европтой илүү ойртох зам амаргүй байх төлөвтэй. Оросын дарамт нь Арменийн сонгогчдыг автоматаар Европ руу түлхэнэ гэж үзэх нь хэтэрхий хялбар дүгнэлт бөгөөд Европын бодит дэмжлэгийн үр дүн одоогоор бүрэн мэдрэгдээгүй байна гэж зарим судлаач онцолжээ.
Пашинян Азербайжантай байгуулах урт хугацааны энхийн хэлэлцээрийн хүрээнд шаардагдаж болзошгүй Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг хэрхэн урагшлуулах нь одоогоор тодорхойгүй хэвээр байна.
Тэрбээр даваа гарагийн өглөө хийсэн хэвлэлийн бага хурлын үеэр Арменийн иргэд “бүс нутгийн хөгжил цэцэглэлт, хамтын ажиллагааны төлөө саналаа өглөө” гэж мэдэгдээд, Турк болон Азербайжанаас эерэг хариу ирнэ гэж найдаж буйгаа илэрхийлжээ.
Харин Пашиняны Оростой ойр байр суурьтай өрсөлдөгчид сонгуулийн дүнг эсэргүүцэж, санал хураалтын үеэр олон зөрчил гарсан гэж мэдэгдсэн байна. Сөрөг хүчин сонгуулийн дүнд бодитой сорилт үүсгэж чадах эсэх нь Арменийн ойрын өдрүүдийн улс төрийн гол асуулт болж байна.
Дэлхий нийтээр..
Польш улсын бага сургуулиудад гар утас ашиглахыг хориглохоор төлөвлөж байна
Польш улс бага сургуулийн сурагчдыг сургууль дээр гар утас ашиглахыг хориглох хуулийн төслийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Польшийн Ерөнхий сайд Дональд Туск энэ сарын 2-нд мэдэгдэхдээ, 2026 оны есдүгээр сарын 1-нээс эхлэн 7-15 насны сурагчдыг сургууль дээр гар утас ашиглахыг хориглохоор ажиллаж байгаагаа хэлжээ.
Засгийн газраас дэмжсэн хуулийн төсөлд бага сургуулийн сурагчдыг хичээлийн үеэр төдийгүй завсарлага, сургуулийн орчин, мөн сургуулиас зохион байгуулсан боловсролын үйл ажиллагааны үеэр гар утас ашиглахыг хориглохоор тусгасан байна. Ухаалаг цаг зэрэг мэдээлэл, харилцааны боломжтой төхөөрөмжүүд ч уг хязгаарлалтад хамрагдахаар байна.
Гэхдээ сурагчид төхөөрөмжөө сургууль дээр авчрах боломжтой бөгөөд сургуулиуд тэдгээрийг хичээлийн хугацаанд хадгалах тусгай байр, зохицуулалт хийх эрх зүйн үндэстэй болох аж.
Польшийн бага сургуулийн боловсрол найман жил үргэлжилдэг бөгөөд 7-15 насны хүүхдүүд хамрагддаг. Хуулийн төсөл цаашид Польшийн парламентын доод танхим болох Сейм, дээд танхим болох Сенатаар хэлэлцэгдэж, батлагдсаны дараа Ерөнхийлөгч гарын үсэг зурснаар хүчин төгөлдөр болох юм.
Ерөнхий сайд Дональд Туск хүүхэд, өсвөр үеийнхний гар утас, цахим платформ, тоглоомд донтох асуудал ноцтой болж, хичээлдээ төвлөрөх болон зан төлөвт сөргөөр нөлөөлж байгааг онцолсон байна.
-
Дэлхий нийтээр..2024/11/12
БНСУ-ын Гадаад хэргийн сайд Жу Тэ Ёльтой уулзав
-
Үйл явдал2020/06/23
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
-
Дэлхий нийтээр..2022/11/28
"Boho"-гийн А.Уянга Германы зах зээлд хөл тавьжээ
-
Дэлхий нийтээр..2022/09/19
Канадын экспортыг дэмжих байгууллагын төлөөлөгчидтэй уулзав