Үйл явдал
Аливаа учрал тохиол нь буян ерөөлийн үр байдаг
2022 ОНЫ АРВАННЭГДҮГЭЭР САРЫН 18
Өглөөний 06:40 цаг. Эх орныхоо баруун зүгийг чиглэн өглөөний нартай уралдан манай баг замдаа гарах гэж байна. Завхан нутаг... Бүүр түүрхэн санагдах хүүхэд насанд үлдсэн эмээ, өвөөгийн яриа. Эд маань залуудаа энэ нутагт өвөө аймгийн прокурорт, эмээ хүүхдийн эмнэлэгт нь ажиллаж байсан юм гэнэ лээ. Даанч нарийн ширийнийг тэр бүр уудалж явсангүй нь, нас багын алдаа л гэх байх даа. Харин одоо он цагийг хүлээгээч гэж гуйвал лав тоомжиргүй харцаар шилбүүрдэн урссаар, бүүр хурдан урсах мэт. Яг ийм мөчид өчигдөр ямар үнэтэйг илүүтэй мэдрэх шиг болохыг яана. Тийм ээ, ярих бүртээ л тэд хөөр дүүрэн байдаг сан. Тод санаж байна. Лав гоё дурсамж тэнд бий болов уу. Тийм болохоор энэ удаад Завханд очиж үзэх болсондоо баярлахын учир нь нэг талаас хөгшчүүлээ санасан сэтгэлийнх үү гэлтэй. Харин нөгөө нь өөр. Тааралдаад өнгөрөх нь нэгэн жарны ерөөл байдаг гэлцдэг дээ. Аливаа учрал тохиол нь буян ерөөлийн үр байдаг ч гэж ярьцгаадаг. Хутагт хувилгаадын нутаг болсон Завханд, тэндээс төрсөн багш нартай очно гэдэг магад урьдын их сайны ерөөл хэмээн сүслэн бодож, бас баярланам..
ТӨСӨӨЛӨЛ
Алдарт Отгонтэнгэр хайрхан /Монголын хамгийн хүйтэн цэг болох Тосонцэнгэл сум, Хангайн нурууны ноён оргил мөнх цаст Отгонтэнгэр хайрхан энэ аймагт оршдог. Отгонтэнгэр хайрхан нь дэлхийн хамгийн анхны эх газар бөгөөд Этүгэн буюу их уснаас өтгөрч гарч ирсэн анхны Өтгөн эх газар гэсэн утгатай/, Даян хайрхан, Цагаан, Ногоон нуур, Улаагчны хар нуур, Тэлмэн нуур, Сэнжит цохио, Загастайн давааны хүн чулуу....гээд байгалийн үзэсгэлэнт газрууд Завхан тийш зорих нэг шалтгаан болдог гэлцдэг дээ. Бас Завханы зэрлэг ойн жимс, өнөөх улаан сармис, малын түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг нь эко хэмээн онцолно.
Завхан явахыг мэдсэн нөхөд маань дулаан хувцаслахыг сануулах нь өвөлдөө хүйтнийг төвөггүй ойлгуулна. Энэчлэн магад хүнд хэлэхэд ичмээр /ядмагхан байж мэдэх/ төсөөлөлтэй 1000 км-ийн урт замд гарч байгаа маань энэ.
11:00 цаг: УГЗ Л.Ванганы нэрэмжит Завхан аймгийн хөгжимт жүжгийн театрын үзвэрийн их танхим. 360 хүний суудалтай энэ театрт 1922 онд Залуучуудын эвлэлийн сайн дурын уран сайханчдын бүлгэмийнхэн анхны уран бүтээлээ толиулснаас хойш 100 дахь жилдээ үйл ажиллагаа явуулж байгаа гэнэ. Он цаг яах аргагүй хуучных болохыг харуулах ч театр бол хүний сэтгэлийг эмчилдэг ариусгалыг бий болгодог сүм юм /Төрийн соёрхолт, УГЗ Н.Наранбаатар/ болохоор өөрийн эрхгүй хэзээний танил сэтгэгдлийг төрүүлнэ. Энэ нь хөдөө, хотоос үл хамаарах аж.
... Завхан сайхан нутагтаа морилон ирж, тухлан саатсан Хутагт, хувилгаад, Хамба нар, аймгийн Хөгжимт жүжгийн театрын үзвэрийн их танхимд хуран чуулсан лам хуврагууд, сүсэгтэн олон, ард иргэд Та бүхнийхээ энэ өдрийн амар мэндийг айлтган мэндчилье. Завхан аймаг байгуулагдсаны түүхт 100 жилийн ойг угтаж, Завхан аймгийн Бурхан шашинтны төв Төгс буянт Жавхлант хийдээс санаачлан, аймгийн ЗДТГ-тай хамтран зохион байгуулж буй “Бурханы шашин бат Шинжлэх ухаан” сэдвийн хүрээнд “Очирваанийн хувилгаад, хамба нарын номын айлдвар” /Монгол төрийн тамгатай 13 хутагтын 10 нь Завхан аймгаас тодорсон бөгөөд газарзүйн хувьд Отгонтэнгэр хайрханыг тойрон мэндэлсэн байдаг/ ийнхүү эхэлж байгааг дуулгаад хүндэт зочдоо танилцууллаа.
Жагжамүний Будда: “Авсныхаа хэрээр авах эрх боломжоо гээдэг бол
Өгснийхөө хэрээр илүү ихийг авах чадвартай болно”.
Монгол оронд дээдийн ном гурвантаа дэлгэрч, Монгол хүний амьдрал, үйл хэрэг, ахуй соёл, ертөнцийг үзэх үзэлд нэвт шингэн монгол гэх өнгө аястайгаар түмний тусад түгэн дэлгэрсэн ерөөлтэй билээ.
“Бурханы шашин бат Шинжлэх ухаан” сэдвийн хүрээнд:
- Бурхан шашинтны төвийн тэргүүн Жалханз хутагт Данзанчойживанчүг гэгээнтэн– “Бурханы шашинг шүтэхийн ач тус”
- Наробанчин хутагт Данзанлхүндэв гэгээнтэн – “Зөв үзэл, сайхан сэтгэлийн ач тус”
- Манба Дацан хийдийн хамба лам, Оточ Манрамба их сургуулийн захирал, Монгол Улсын хүний Гавьяат эмч Д.Нацагдорж – “Эрүүл мэнд урт наслахын үндэс”
- Монгол зурхай Түвдэнпэлжээлин хийдийн Хамба лам, Монгол Улсын СГЗ, зурхайч, гэвш Ж.Гончигсүрэн - “Од эрхэс лус савдаг”
- Дэчинравжаалан хийдийн хамба, гэвш М.Хүрэлцэнд – “Буян ба нүгэл” тус тус сэдвээр илтгэл тус тус уншсан юм. Ингээд илтгэл дуусахад лам хуврагууд маань “Дашчийрэвийн сан айлдаж, сүсэгтнүүд буян хишгийн даллага авч, адис хүртээв.
-Би “Соёмбо” академийн захирал, Боловсрол судлалын доктор хүн. Намайг А.Санжмятав гэдэг. Миний хувьд “Отгонтэнгэр хөгжил сан” ТББ-аар дамжуулан, Завхан нутгийн ард иргэдийг соён гэгээрүүлэх, түүх уламжлалаа танин мэдэх, залуучуудын сум орон нутгийн нь талаарх мэдлэгийг өргөжүүлэх, нутагтаа аялах, танилцах, хутагт хувилгаад, хамба багш нарын сургаал номыг сонсох гэхчилэн уламжилж ирсэн түүхийн мөн чанарыг тухайн үеийн эх сурвалжийг үндэслэн 20-иод ном гаргасан байна. Уламжлалаа мэдэж байж бид цаашаа явах ёстой шүү. Эдгээрийг ач холбогдлыг олж харсан нутгийн олон маань намайг шашны зөвлөлийн гишүүнээр энэ удаад сонголоо.
-Завханчууд аймаг байгуулагдсаныхаа 100 жилийн ойдоо зориулан сайхан арга хэмжээг зохион байгуулж байна. Сайхан санагдаж байна. Та энд өөрийн бодлоо хуваалцах уу?
- Энэ бол маш гайхамшигтай зүйл. Завхан нутгаас төрсөн хутагт хувилгаад, хамба лам нарын шашин номын үйл хэргийг нэг дор сонсон гэдэг сайхан хэрэг. Нөгөө талаараа Бурханы сургаал номыг илүү бодитой, илүү шинжлэх ухаанчаар, илүү амьдралд ойрхон байдлаар хүлээж авч байна шүү дээ. Аль нэг хийдэд ирээд залбирч, мөргөөд л гардаг байсан бол Бурханы сургаал номыг өөр түвшинд үзэж харж, мэдрэх боломж энэ байлаа. Бурхан багш айлдсан байдаг даа. Ямар ч сургааль суртлыг авахдаа тал талаас нь сайтар шалгаж үзэх хэрэгтэй, алтыг хольц хог байхгүй шижир мөн гэдгийг шалгадаг шиг. Миний сургаалийг ч бас тэгж шалгаарай гэж. Үнэхээр л ихэс дээдсүүд маань бүх талаас нь Бурханы сургаалыг тайлбарлаж байна. Манай сүсэгтнүүд Буддын сургаал бол гарцаагүй үнэнд тулгуурладаг, хүний амьдралд ойрхон шашин юм ойлгож авсан болов уу.
-Намайг Г.Бүрнээ гэдэг. Би 13 настай. Тосонцэнгэл сумынхаа хийдэд шавилан суугаад гурван жил болж байна. Лам болох мөрөөдлөө биелүүлж, Бурханы ном үзэж байгаадаа баярладаг юм аа.
-Ном их сурч байна уу?
-Тийм ээ, “Итгэл”, “Ганданлхавжа”, “Ширнэн” гээд олон юм сурсан.
-Өнөөдрийн арга хэмжээ ямар санагдаж байна вэ?
-Би одоо гэгээнтэн, хувилгаад хамба багш нар болон Тосонцэнгэлийнхээ лам хуврагуудтай нэг тайзнаас “Итгэл”, “Ганданлхавжа”, “Ширнэн” унших гэж байна. Багш нарыг ирнэ гэж байна дуулаад их догдолсон. Ийм мундаг хүмүүстэй уулзаад би азтай байна аа.
Энэчлэн энд хурсан сүсэгтнүүд Монголын уламжлалт бурхны шашинд хүний бие, хэл, сэтгэлийг засах арга ухаан ямар гүн дэлгэр болохыг ухааруулсан үр дүнтэй айлдвар болсонд ихэд олзуурхаж буйгаа таарсан олон талархан ярьж, зорин ирсэн багш нарт баярласан сэтгэлийг сонины хуудсаараа дамжуулан хүргэхийг хүсч байлаа. Багш нар бас эдгээр гурван сумын хүрээ хийдээр орж, лам нартай нь уулзан тулгамдаж буй асуудал, цаашид хийх ажил, анхаарах зүйлийг сэтгэл харамгүй зөвлөж, дор бүрнээ ном эрдэмдээ шамдан суралцахыг захисан юм.
Ийнхүү Очирваанийн орноос тодорсон Хутагт, хувилгаад, Завхан аймгийн уугуул гаралтай хамба нар хамтран дээрх үйл ажиллагааг тогтмол зохион байгуулах, мөнхүү Бурханы шашнаар дамжуулж нийгмийг соён гэгээрүүлэх тэргүүтэн олон олон зорилтот, хөтөлбөрт арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсний нэг хэсэг нь энэхүү илтгэл болж байгаа билээ.
- Жалханз хутагт Данзанчойживанчүг гэгээнтэн: “Дэлхий дээр олон шашин оршин тогтнож байна. Тэдгээрээс бурханы шашны нэг ялгамжаатай тал нь шүтэж байгаа, суралцаж байгаа хүмүүс илүү тайван, илүү амар амгалантай, бусдын төлөөх сэтгэлтэй байдаг”.
- Монгол Улсын хүний Гавьяат эмч Д.Нацагдорж:“Эрүүл мэнд гэдэг нь нас нь урт, амь нь бат, өвчин эмгэггүй, амар амгалантай эрүүл орших асуудал юм. Бие, сэтгэл амар амгалантай байх нь эрүүл өвчингүй оршихын үндэс болно”.
- Монгол Улсын СГЗ, зурхайч, гэвш Ж.Гончигсүрэн:“Худгийн ус, хүний буян хоёр хэмжээтэй”.
- Дэчинравжаалан хийдийн хамба, гэвш М.Хүрэлцэнд:“Бурхан Өчүүхэн буяны үрээс хэмжээлшгүй амар амгалан гардаг. Мөн өчүүхэн нүгэл хилэнцийн үрээс тэсэшгүй их зовлон гардаг гэж айлдсан. Иймд нүгэл буяныг бага гэж бодож болохгүй юм”.
- Наробанчин хутагт Данзанлхүндэв гэгээнтэн: “Жаргалыг үгүй болгоод байгаа дайсан гадна талд биш дотоод сэтгэлд байдаг”.
Үйл явдал
Чернобылийн атомын цахилгаан станцад гарсан ослын 40 жилийн ой энэ онд тохиож байна
Чернобылийн атомын цахилгаан станцад гарсан ослын 40 жилийн ой энэ онд тохиож байна. Тус осол нь түүхэн дэх хамгийн ноцтой цөмийн ослын нэгт тооцогдож, их хэмжээний цацраг идэвхт бодис агаар мандалд алдагдан Зөвлөлт Холбоот Улс төдийгүй Европын олон оронд нөлөөлсөн юм.
Ослын үеэр станцын дөрөвдүгээр реакторт дэлбэрэлт гарч, гал түймэр дэгдсэнээр цацраг идэвхт бодис орчинд тархжээ. Ослын дараахан олон мянган хүнийг нүүлгэн шилжүүлж, станцын орчимд 30 км-ийн радиуст “хориотой бүс” байгуулсан бөгөөд өнөөдрийг хүртэл байнгын оршин суухыг хориглосон хэвээр байна.
Цацрагийн нөлөө хүний эрүүл мэнд, байгаль орчинд урт хугацаанд үргэлжилж, хавдрын өвчлөл нэмэгдэх зэрэг сөрөг үр дагавар дагуулсан гэж судлаачид үздэг. Гэсэн ч сүүлийн жилүүдэд хүний үйл ажиллагаа багассанаар уг бүсэд зэрлэг ан амьтад олширч, байгаль тодорхой хэмжээнд сэргэж буйг онцолж байна.
Ослын дараа реакторыг хамгаалалтын байгууламжаар бүрхсэн бөгөөд 2016 онд шинэ хамгаалалтын байгууламж ашиглалтад орсноор цацрагийн алдагдлыг бууруулах нөхцөл бүрдсэн байна.
Энэхүү ойн хүрээнд дэлхийн олон оронд ослын хохирогчдыг дурсах, цөмийн аюулгүй байдлын ач холбогдлыг сануулах арга хэмжээнүүд зохион байгуулагдаж байна.
Үйл явдал
АНЭУ-ын шийдвэр нефтийн зах зээлийг хөдөлгөлөө
Арабын Нэгдсэн Эмират улс Олон улсын нефть экспортлогч орнуудын байгууллага болох ОПЕК болон ОПЕК+ бүлгээс гарах шийдвэр гаргаснаа 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд зарлалаа. Албаны мэдэгдлээр тус шийдвэр 2026 оны тавдугаар сарын 1-нээс хэрэгжиж эхлэх бөгөөд “үндэсний ашиг сонирхол, эрчим хүчний бодлогын шинэ чиглэл”-тэй холбоотой гэж тайлбарласан байна.
АНЭУ нь ОПЕК-ийн гурав дахь том үйлдвэрлэгч орон бөгөөд уг шийдвэр нь дэлхийн нефтийн зах зээлд нөлөө бүхий өөрчлөлт авчрах боломжтой гэж шинжээчид үзэж байна. Тус улс ОПЕК-ээс гарснаар олборлолтоо байгууллагын квотоос хамааралгүйгээр нэмэгдүүлэх боломж бүрдэх бөгөөд энэ нь урт хугацаанд нефтийн нийлүүлэлт, үнийн хэлбэлзэлд нөлөөлж болзошгүй юм.
Шийдвэр гарсан шалтгааны нэг нь бүс нутагт өрнөж буй зэвсэгт мөргөлдөөн, тэр дундаа Ирантай холбоотой хямралын улмаас Персийн булан дахь нефтийн тээвэрлэлт доголдсон явдал гэж үзэж байна.
Мөн АНЭУ ОПЕК-ийн зарим гишүүн орнууд бүс нутгийн аюулгүй байдлыг хангахад хангалттай дэмжлэг үзүүлээгүй гэж шүүмжилж байсан нь уг шийдвэрт нөлөөлсөн аж.
Шинжээчдийн дүгнэлтээр, АНЭУ-ын гарц нь ОПЕК-ийн нөлөөг сулруулж, гишүүн орнуудын дунд бодлогын зөрчил гүнзгийрч буйг илтгэж байна.
Үйл явдал
Суданд өлсгөлөнгийн улмаас олон мянган өрх дүрвэхэд хүрч байна
Африкийн зүүн хэсэгт орших Судан улсад үргэлжилж буй хүнсний хомсдол, зэвсэгт мөргөлдөөний улмаас олон мянган гэр бүл орон гэрээ орхин дүрвэхэд хүрч байгааг олон улсын байгууллагууд анхаарууллаа.
Тус улсад үүсээд буй хямрал нь ган гачиг, зэвсэгт мөргөлдөөн, эдийн засгийн хүндрэл зэрэг олон хүчин зүйл давхцсантай холбоотой бөгөөд хүнсний хангамж огцом буурч, иргэдийн амьжиргаа доройтож байна. Ялангуяа хөдөө орон нутагт амьдарч буй иргэд хамгийн ихээр өртөж, мал аж ахуй, тариалангийн салбар хүнд байдалд оржээ.
Олон улсын хүмүүнлэгийн байгууллагуудын мэдээлснээр, өлсгөлөнд нэрвэгдсэн бүс нутгуудаас иргэд хөрш орнууд руу дүрвэх урсгал нэмэгдэж, түр хоргодох байр, хүнсний тусламжийн хэрэгцээ эрс өссөн байна. Хүүхэд, эмэгтэйчүүд хамгийн эмзэг бүлэгт тооцогдож байгаа бөгөөд шим тэжээлийн дутагдал, өвчлөлийн эрсдэл нэмэгдэж буйг онцолжээ.
НҮБ болон бусад олон улсын байгууллагууд Суданд хүмүүнлэгийн тусламжийг нэмэгдүүлэхийг уриалж, хүнсний тусламж, эрүүл мэндийн үйлчилгээ, ундны усны хүртээмжийг яаралтай сайжруулах шаардлагатай байгааг мэдэгдсэн байна.
Суданд үүсээд буй энэхүү хямрал нь бүс нутгийн тогтвортой байдалд нөлөөлөхөөс гадна цаашид олон улсын анхаарлын төвд байх төлөвтэй байна.
-
Хэн юу хэлэв...2025/08/12
Артерийн судсаар химий тариа хийх нь хавдарт маш өндөр тунтай, үр дүнтэй эмчилгэ...
-
Хэн юу хэлэв...2019/11/12
И.Бямбасүрэн: 0-6 хувийн хүүтэй зээлээр байртай болох боломжтой
-
Хэн юу хэлэв...2020/04/23
А.Ананд: Ипотекийн зээлийг хойшлуулахад орлого буурсан гэх нотлох баримт шаардах...
-
Дэлхий нийтээр..2020/07/03
АНУ-д зүрхний хагалгаанд орсон хүүхдүүд эх орондоо ирлээ