Бидэнтэй нэгдэх

Дэлхий нийтээр..

“Ган үзэг 2019” оны тэргүүн наадмын ШИЛДГҮҮД тодорлоо

Огноо:

,

Сэтгүүлч:

Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлээс мэргэжлийн сэтгүүл зүйн үнэлэмжийг дээшлүүлэх зорилгоор зохион байгуулдаг оны шилдгүүдийг шалгаруулах “ГАН ҮЗЭГ 2019” оны тэргүүн наадам өнөөдөр /2019.12.07/ “CROCUS EVENT HALL”-д болж байна. 

“ГАН ҮЗЭГ 2019” оны тэргүүн наадмыг МСНЭ-ийн ерөнхийлөгч Х.Мандахбаяр нээж хэлсэн үгэндээ “Монголын сэтгүүл зүйн салбар 2019 онд чамгүй олон ажлыг амжууллаа. МСНЭ-ийн Удирдах зөвлөл, Бага хурал, Хяналтын зөвлөлийн гишүүддээ хандан 2019 оныг амжилт бүтээлээр дүүрэн үдэж байгаадаа баяртай байгаагаа илэрхийлье.

Өнгөрсөн жил энэ тайзан дээрээс 2019 оныг гадаад харилцааны жил болгон зарлаж байв. 2019 оныг гадаад харилцааны жил болгон зарласнаар гадаад харилцаатай орнуудын тоог 30-д хүргэж чадсан. Беларусь, Украйн, Польш гээд олон улс, оронтой сайн харилцааг эхлүүлж, контент солилцох, туршлага хуваалцах өргөн боломжтой болж байна. Мөн гадаад харилцаанаас гадна хууль эрхзүйн орчнуудыг сайжруулах талд олон ахицтай ажил хийлээ” хэмээн онцоллоо.  

“ГАН ҮЗЭГ 2019” наадамд нэр дэвшүүлж, бүтээлээ ирүүлсэн хэвлэл мэдээллийн байгууллагаас “Шилдэг сэтгүүлч”, "Шилдэг редактор”, “Орон нутгийн шилдгүүд”, "Шилдэг бүтээл”, "Шилдэг хэвлэл мэдээллийн байгууллага” гэсэн номинаци тус бүрээр шилдгийн шилдгийг шалгарууллаа. Уралдааныг мэргэжлийн экспертүүд болон мэргэжлийн холбоод, МСНЭ-ийн Удирдах зөвлөлийн санал дүгнэлтээр дүгнэжээ. 

Мөн МСНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит шагналаар MNB World болон Royal  телевизийг, Шинжлэх ухааны мэргэшсэн сэтгүүлчээр Өдрийн сонины Хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга Д.Оюунтуяаг, Эрүүл мэндийн мэргэшсэн сэтгүүлчээр Монголын үнэн сонины сэтгүүлч С.Нямсүрэнг тус тус шагналаа. Мөн Зариг.мн сайтын захирал Н.Өнөрцэцэг, Товч.мн сайтын  сэтгүүлч Т.Оюумаа нарыг Харилцааа холбооны тэргүүний ажилтан цол, тэмдэгээр шагналаа. 

“ГАН ҮЗЭГ 2019” НААДМЫН ШИЛДГҮҮД  

ШИЛДЭГ СЭТГҮҮЛЧ

1.Сайтын шилдэг сэтгүүлч

24tsag.mn - С.Гандөл

Мэдээллийн сайтын шилдэг сэтгүүлчээр 24 цаг.мн сайтын сэтгүүлч Гандөл өөрийн өнгө төрх бүхий нийтлэл, сонгосон сэдэв, хөндсөн асуудлуудаараа ийнхүү шилдгээр шалгарч байна. Тэрбээр энэхүү 2019 онд “Мона Лизагийн харцнаас тодрох Монгол”, Бидний сэтгэхүйд ухамсрын шанаа л хэрэгтэй”, “Хүүхдээ үхэл рүү нь түлхдэг хэнэггүй монгол зан” зэрэг шилдэг нийтлэлүүдийг уншигчдад хүргэсэн юм.

2.Сэтгүүлийн шилдэг сэтгүүлч

Гранд сэтгүүл - Л.Номин-Эрдэнэ

Сэтгүүл зүйн Гэрэл зургийн сурвалжлагын төрлөөр мэргэшиж буй залуу сэтгүүлч Номин-Эрдэнэ “Гранд” сэтгүүлийн өнгөт хуудсуудыг чимдэг фото зургуудаараа өрсөлдөж шилдгийн шагналыг авлаа. Тэрбээр Хүмүүнлэгийн ухааны их сургуулийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. Гранд сэтгүүлд оюутан байхаасаа гэрэл зургийн сурвалжлагчаар ажиллаж эхэлснээс хойш 4 дэх жилдээ ажиллаж байгаа залуу сэтгүүлч юм.

3.Сонины шилдэг сэтгүүлч

Зууны мэдээ сонин - Ч.Үл-Олдох

Сонины шилдэг сэтгүүлчийн төлөөх галтай өрсөлдөөн дундаас цойлон гарсан “Зууны мэдээ” сонины сэтгүүл Чанцалын Үл-Олдох 2019 онд “Аварга Тосонгоос аврал эрэх хэрэггүй”, “Хөдөө арлыг хөдөөгөөр нь үлдээе”, “Сүхбаатарт харин ч цөөхөн лиценз олгосон гэнэ үү”, Жанжны нутаг сүйрлийг ирмэгт” зэрэг сурвалжлага, асуудал дэвшүүлсэн нийтлэлүүдийг уншигчдадаа хүргэжээ.

4.Радиогийн шилдэг сэтгүүлч

Гэр бүлийн радио 104.5 - Н.Амарсанаа

Сэтгүүлч Н.Амарсанаа нь “Хос урлаг” нэвтрүүлгээрээ гэр бүлийн боловсрол, төлөвшил, монгол гэр бүлийн орчин, бие хүн болон гэр бүлийн сэтгэл зүйн мэдлэг, боловсрол зэрэг нийгмийн тулгамдсан асуудал, хүний амьдралын нандин сэдвийг нэгэн зэрэг хөндөж, радиогийн төрөл зүйлийн амьд чанарыг сэтгүүл зүйн бүтээлд тусгаж чадсаныг үнэлэн энэхүү  шагналыг олгож байна.

5.Телевизийн шилдэг сэтгүүлч

ТВ5 Телевиз - Ч.Доржбат

“Монгол Улсаа хөгжүүлье” уриатай ТВ 5 телевизийн сэтгүүлч, “Шинэ хөдөө” төслийн зорилтот нэвтрүүлгийн сэтгүүлч Ч.Доржбат “Эрүүгийн хуулиар 7 үхэр, 23 хонь хулгайлахыг зөвшөөрчээ” сурвалжлагаараа энэхүү шагналыг хүртэж байна. Түүний хөндсөн сэдэв, дэвшүүлсэн асуудлын мөрөөр Эрүүгийн хуулийн алдаатай заалтыг залруулахаар УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун нарын гишүүд мал хулгайлсан этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагыг чангатгахаар хуулийн төсөл санаачлан УИХ-д өргөн бариад байгаа юм.

6.Гэрэл зургийн шилдэг сэтгүүлч

Намсрайжавын Сүхбат

Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн Налайх салбар зөвлөлийн гишүүн Намсрайжавын Сүхбат шалгарч байна. Тэрбээр 2019 оны аяллын гэрэл зургийн цувралуудаараа энэхүү шагналыг хүртэж байна. Гэрэл зургийн дурантайгаа хамт 2019 онд эх орныхоо зүүнээс баруун, өмнөөс хойд дөрвөн зүгт үзэсгэлэнт нутгуудаар жилийн дөрвөн улирлын турш нийтдээ 32 мянга 820 км аялж, Хархираа Түргэний уулс, Отгонтэнгэр хайрханд авиралт хийж, байгалийн үзэсгэлэн, хөдөөгийн амьдрал, хүмүүсийн хөрөг зургуудыг хальснаа гайхамшигтай яруу тодоор буулган авч үлдээжээ.

7.Шилдэг судлаач

МУСГЗ Л.Норовсүрэн

 Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн, шинжлэх ухааны доктор, профессор Л.Норовсүрэн 30 жилийн судалгааны шинжилгээний ажлын үр дүн болсон 21 боть зохиолоо хэвлэн гаргасан нь  энэ оны хамгийн шилдэг бүтээлийн нэгдүгээрт зүй ёсоор нэрлэгдэж байна.  Энэ нь сэтгүүл зүйн онол, түүх, арга зүйн асуудлуудыг бүрэн хамарсан цогцолбор ажил юм. Тухайлбал, Монголын нийтлэлийн түүхэн туршлагыг 13-р зуунаас эхлэн 800 жилээр, сэтгүүл зүйн түүхийг 1913 оноос эхлэн 100 гаруй жилээр, Монголын сэтгүүлчдийн арга туршлага, бүтээл туурвилын тоймыг 600 гаруй шилдэг сэтгүүлчийн үйл ажиллагаагаар төлөөлүүлэн судалж, эдгээрт нийт 8 ботийг зориулжээ. 21 боть зохиолын дотор сэтгүүл зүйн онол, арга зүйн асуудалд зориулсан нэг сэдэвт бүтээлүүд зонхилж байгаа бөгөөд Үүнд: “Хянан найруулах ухаан”, “Иргэний сэтгүүл зүй”, “Телевизийн сэтгүүл зүй”, “Радио сэтгүүл зүй”, “Фото сэтгүүл зүй”, “Сэтгүүл зүйн бичлэгийн төрөл, зүйл” зэрэг бүтээл багтаж байгаа юм. Энэхүү цогцолбор бүтээлд Монголын сэтгүүл зүйн түүхэн хөгжил, онол туршлагыг иж бүрнээр шинжилж урьд өмнө судалгааны эргэлтэнд ороогүй сурвалжуудыг ашиглан олон чухал дүгнэлтийг хийжээ. 

2. ОРОН НУТАГ

8. Орон нутгийн шилдэг сайт

ETZONE.MN - Орхон аймаг 

Эрдэнэт хотын мэдээ, мэдээллийн etzone.mn сайт 2016 оноос үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн. 2019 онд  etzone.mn сайт “Улстөрчдийн тоглолт үйлчлэгч нарын амьдралаар тоглож үргэлжлэв үү” асуудал дэвшүүлсэн мэдээллийн үр дүнд Хот тохижуулах газрын 4 үйлчлэгч ажилдаа эргэн орсон. “Албан тушаалын хэнээрхэл буюу Эрдэнэтийн эмгэнэл” гарчигтай Барилга захиалагчийн албаны 11 инженер мөн ажлаас халагдсан мэдээ олон нийтэд хүрсний дараа шүүх хяналтын байгууллагаар асуудал шийдэгдэж, зарим нь ажилдаа эргэн орсон. Түүнчлэн Баянцагаан багийн иргэн Ж.Батцолмонгийн эмчилгээний зардлын хандивын аяныг уриалан явуулсан ба гэр бүл нь 10 сая төгрөг цугласанд баяр талархлаа илэрхийлсэн байна. Орон нутгийн төдийгүй улс орны хэмжээнд асуудал, сэдвийг сөхөн гаргаж, нөлөөлөл, манлайллын бий болгон ажилласан etzone.mn сайт орн нутгийн шилдэг мэдээллийн сайтаар ийнхүү зүй ёсоор нэрлэгдэж байна.

9. Орон нутгийн шилдэг сонин, сэтгүүл

Дундговийн амьдрал сонин - Дундговь аймаг

Дундговь аймгийн хэмжээнд тогтмол гарч байгаа цор ганц хэвлэл-долоо хоног тутмын “Дундговийн амьдрал” сониныг ахмад сэтгүүл Сандагдоржийн Пүрэвсүрэн эрхлэн гаргаж байна. 71 жилийн түүхтэй энэхүү сониныг зуун, мянган дамжуулан галыг нь таслалгүй сүүлийн 21 жил залгамжлан авч явв билээ. Сүүлийн долоон жилд нь эрхлэн гаргажээ. “Дундговийн амьдрал” сонин нь аймгийн хэмжээний нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн амьдрал, үйл явдлын мэдээллийн толь бөгөөд нийтлэлийн бодлогын хувьд цуурхал, хов жив, дуулиан шуугианаас ангид үнэн бодит мэдээллийн индэр болж байгааг сонины дугаар бүрээс харж болно.

10.Орон нутгийн шилдэг радио

Бизнес радио 106.5 Хос төв нэгдэл - Дархан-Уул аймаг

Бизнес радио нь 10 жил тасралтгүй ажиллахдаа нэг талаас уншигч, сонсогчдынхоо, нөгөө талаас харилцагчдынхаа итгэл хүлээсэн мэдээллийн хэрэгсэл болжээ. Өнгөрсөн хугацаанд 150 гаруй аж ахйн нэгжтэй тасралтгүй хамтран ажиллаж, 3000 гаруй радиогийн реклам сурталчилгааг бэлтгэн хүргэсэн байна. Хоногийн 21 цагийн турш мэдээ мэдээлэл, нийтлэл нэвтрүүлгүүд бэлтгэн сонсогчдодоо хүргэдгээс “Рокд би дуртай”, “Залуус”, “Ретро носталги”, “Ам дамжсан аялгуу” хөгжмийн хөтөлбөрүүдээс гадна “Танд дуулгах сонин” мэдээллийн хөтөлбөр, “Өдрийн зочин” ярилцлагын нэвтрүүлэг,  “Нууц биш нууц” ток шоу нэвтрүүлгүүд нь байнгын сонсогчтой брэнд болжээ.

11.Орон нутгийн шилдэг телевиз

Хас телевиз - Өвөрхангай аймаг

ХАС телевиз нь 2011 онд байгуулагдсанаас хойш нэг ч удаа эфирээ таслалгүйгээр үйл ажиллагаа явуулахдаа аль нэгэн нам, төрийн албан тушаалтнаас ангид ажиллаж, аливаа хууль бус үйлдэл, хүнд суртал, хээл хахууль гээд орон нутгийн асуудлуудыг хөндөн олон нийтийн эрх ашгийн төлөө шударга үнэний дуу хоолой болох үүргээ бодлогынхоо чиглэл болгон хэрэгжүүлж ирсэн юм. Мөн баримтат кино, кино концерт, хүүхэд танин мэдэхүй, спорт, соёл урлаг, зан заншил шашны гүн ухааны нэвтрүүлгүүдийг сэтгүүл зүйн мэргэжлийн түвшинд чанартай бэлтгэн үзэгчдэд хүргэж ирсэн юм. Шударга үнэний төлөө асуудлуудыг хөндөн гаргах, иргэдийн дуу хоолойг аймаг, орн нутгийн удирдлагуудад хүргэх, гүүр болон ажиллах үүргээ нэр төртэй биелүүлж, мэргэжлийн түвшинд ажиллаж байгааг үнэлэн энэхүү шагналыг олгож байна.

12.Орон нутгийн сайтын шилдэг сэтгүүлч

Х.Эрдэнэбулган - Dornogovipost.mn

Сэтгүүлч Хасааноовын Эрдэнэбулган 2019 онд “Хамарын хийдийн орчим энергийн төвд уурхай эрхлэхийг зөвшөөрсөн үү” цуврал сурвалжлагууд, “З.Алтангэрэл: Хэзээ нэгэн цагт Хамарын хийд орны газрыг ухаж төнхөхөөр хүмүүс ирнэ гэдгийг мэдэж байсан” цуврал ярилцлага, “Б.Үлэмжсаруул: Би хүний сайн хүү байх тавилантай биш” ярилцлага”, “Зүүнбаянгийн дурсамж буюу Нефтийн үйлдвэрийн залуус” нийтлэл зэргээрээ Орон нутгийн сайтын шилдэг сэтгүүл шагналыг хүртэж байна. Үүнээс гадна 2019 онд сард дунджаар 50, жилийн турш нийт 600 орчим цаг үеийн мэдээ, тодруулга бичиж montsame.mn, dornogovi.mn сайтад нийтэлсэн байна.  Эрдэнэбулган нь сэтгүүл зүйн салбарт 10 гаруй жил ажиллаж, гол төлөв байгаль дэлхий, нийгэм, хөдөө аж ахуй, хүн зоны амьдралын чиглэлээр бичиж нийтэлдэг, ажлын анхны гараагаа өдөр тутмын “Өнөөдөр” сонины сэтгүүлчээс эхэлж байжээ.

13.Орон нутгийн сонин, сэтгүүлийн шилдэг сэтгүүлч

Д.Улаанхүүхэн

Сүхбаатарын өнгө сонин

Сэтгүүлч Дугарсүрэнгийн Улаанхүүхэн сэтгүүлчээр 17 дахь жилдэ ажиллаж байгаагаас сүүлийн хоёр жилд нь “Сүхбаатарын өнгө” сониныг эрхлэн гаргаж байна. Сүүлийн 20 жил үйл ажиллагаа нь тасраад байсан тус сониныг сэргээн гаргаж, захиалагчдын тоог энэ хугацаанд 2000 орчимд хүргэж, нийтдээ 80 мянган ширхэг сониныг хэвлэн уншигчдынхаа гарт хүргээд байна. Цаашид орон нутагт тогтмол хэвлэлийн орон зайг тэлэх, сонины захиалагчдын тоог нэмэгдүүлэх, мэргэжлийн сэтгүүл зүйн үнэлэмжийг өсгөх, шинэ боловсон хүчнүүдийг чадавхжуулахад өөрийн туршлага, мэдлэг чадвараа зориулан ажилласныг үнэлэн энэхүү шагналыг хүртээж байна.

14.Орон нутгийн телевизийн шилдэг сэтгүүлч

Р.Төмөрчөдөр - Миний нутаг телевиз

Сэтгүүлч Р.Төмөрчөдөр нь Говь-Алтай аймагт анхны хувийн “Миний нутаг” телевиз үүсэн байгуулагдахад сэтгүүлч, сурвалжлагаар ажлын гараагаа эхэлж өнөөг хүртэл ажиллаж байна. Цаг үеийн мэдээ, мэдээллийг үнэн бодитой, тэнцвэртэй, түргэн шуурхай дамжуулахаас гадна жилд шинээр 2-3 контент санаачлан иргэдэд хүргэдэг. Түүний 2019 онд санаачлан эхлүүлсэн “Алсарч буй өв” цуврал бүтээл нь орон нутгийн сувгуудаас гадна МҮОНТ-ээр цацагдаж малчдын амин чухал асуудлыг хөндсөнөөрөө тэдний дэмжлэг, талархлыг нэгэн зэрэг хүлээсэн юм. Нүүдлийн соёл иргэншил ба суурин соёл иргэншлийн заагт амьдарч буй хөдөөгийн малчдын хүүхдүүдэд бага, дунд боловсролыг олгохдоо онцлогийг нь харгалзсан зохицуулалтыг хийхгүй бол малчдад нэг бол хүүхдээ боловсролгүй болгох, эсвэл үндэсний өв соёл, мал аж ахуйгаа орхих хоёр сонголт тулгарч байгааг Төмөрчөдөр цуврал нэвтрүүлгээрээ хөндөн тавьсан юм.

15.Орон нутгийн телевизийн шилдэг сэтгүүлч

Н.Таванцэцэг - Ховд телевиз

Ховд телевизийн сэтгүүлч Наранхүүгийн Таванцэцэг “Сум хөгжүүлэх сангийн суунагласан манан” цуврал нэвтрүүлгээрээ Орон нутгийн телевизийн шилдэг сэтгүүлчээр шалгарлаа. Сум хөгжүүлэх сангийн зээл эзэндээ хүрдэггүй, хэн нэгэн дарга, албан тушаалтны ах дүү, хамаатан саданд олгогддог, эсвэо эрх мэдэлтэн, албан тушаалтнууд өөрсдөө уг зээлийг авч шамшигдуулдаг, зориулалтын бусаар ашигладаг, зээл хугацаандаа барагдуулдаггүй, сум хөгжүүлэх сангийн хууь журмыг зөрчдөг зэрэг адармаатай асуудлуудын араас явж, олон баримт, эх сурвалжийг ил гарган ирж олон нийтэд хүргэснээр хууль хяналтын байгууллагууд анхааралдаа авч, улмаар холбогдох албан тушаалтнуудыг АТГ-т шалгаж эхлээд байна. Аймаг сумынхаа эдийн засагт хувь нэмрээ оруулах, ард иргэдийг ажлын байртай болгох байсан жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид үүнээс хохирсон асуудлыг ч мөн хөнджээ. Сэтгүүлзүйн эрэн сурвалжлах төрөлд хөдөө, орон нутгаас ийнхүү хүч түрэн орж ирж буйд баяр хүргэе.

16.Орон нутгийн радиогийн шилдэг сэтгүүлч

Т.Болдбаатар - Говьсүмбэр аймаг

МОҮНР-ийн Говьсүмбэр аймаг дахь сурвалжлагч Төмөрийн Болдбаатар нь орон нутгийн хөгжил дэвшлийн төлөө уйгагүй хөдөлмөрлөж, бусдад үлгэр дуурайлал үзүүлж яваа хөдөлмөрийн жирийн хүмүүсийн тухай, тэрчлэн төрийн бус байгууллагуудын үйл ажиллагаа, ажил үйлсийг төв, орон нутгийн хэвлэл сонин, мэдээллийн хэрэгслээр сурталчилж ирсэн юм. Төмөрийн Болдбаатар нь 1983 сэтгүүл зүйн салбарт ажиллаж эхэлснээс ойш орон нутгийн болон төвийн хэвлэл, долооо хоногийн болон өдөр тутмын сонинуудад зуутын орноор тоологдох нийтлэл, сурвалжлага, хөрөг, ярилцлагыг нийтлүүлж, хоёр ч номоо хэвлүүлээд байгаагаас гадна бие даасан уран бүтээлээ тоглолтоо хийгээд уран бүтээлч юм. Тэрбээр 2019 онд аймгийнхаа дуу бүжгийн Боржигон чуулгын морин хуурч хөөмийч Б.Мөнхжаргалын тухай “Монгол хүү”, мөн чуулгын дуучин Ш.Энхбаярын тухай “Эрхэмсэг” нийтлэлүүд нь өдөр тутмын “Үндэсний мэдээ” сонинд, уран сайхны удирдаач, гоцлол бүжигчин О.Цэрэнжаргалын тухай “Тайзны буян” радио нэвтрүүлэг нь сонгогчдын хүртээл болсон.

3. ШИЛДЭГ РЕДАКТОР

17.Мэдээллийн сайтын шилдэг редактор

Н.Пунцагболд - ZALUU.COM

Нийтийн эрх ашгийн төлөөх дуу хоолой, нөлөөллийг бий болгож, цаг үеийн мэдрэмжтэй, үнэ цэнтэй сэдвүүдийг сэтгүүл зүйн бүтээлд тусгаж чадсан “Жинхэнэ ЖДҮ”, “Улсын төсөв 10 их наяд бол авлигчдын учруулсан хохирол 11.9 их наяд” зэрэг цуврал ярилцлага, нийтлэлүүдээрээ онцгойрсон Залуу.сом сайтын редактор Пунцагболдод энэхүү шагналыг олгож байна. 

18.Сэтгүүлийн шилдэг редактор

Ц.Оюунчимэг - Зиндаа сэтгүүл 

“Эрхэт Монгол” медиа группийн эрхлэн гаргадаг “Зиндаа” сэтгүүлийн Ерөнхий эрхлэгч Цэдэвдамбын Оюунчимэг улирал тутамд 250-280 нүүрээр хэвлэгдэн гардаг оюунлаг, соён гэгээрүүлэх, өргөн цар хүрээ бүхий мэдээллийг багтаасан тус сэтгүүлийн нийтлэлийн бодлогыг тогтвортой хэрэгжүүлэх, сэтгүүлд нийтлэгдэж буй бүтээл туурвилуудыг хянан тохиолдуулах, сэтгүүлчдийн баг, уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллах үүргийг амжилттай гүйцэтгэж буй манлайлагч юм. Тэрбээр 2019 онд “Зиндаа” сэтгүүлийн “Эрхэм Зиндаа” булангаараа дамжуулан Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, Ардын жүжигчин Лувсанжамцын Цогзолмаа, Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, Дархан аварга Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ, “Алтан Дорнод Монгол” компанийн захирал Тордайн Ганболдын ярилцлагыг уншигчдадаа хүргэсэн. Сайн редактор байхын хамгийн гол үндэс нь суралцах явдал хэмээн тэр үздэг тэрбээр өнөөдөр “Зиндаа” редакцийн залуу сэтгүүлчид, оюутан залуусаас сонгон дадлагажуулж, тэдэнд чиглэл, зөвлөгөө өгөх, бүтээж туурвих урам зориг нэмэх зэргээр идэвхтэй хамтран ажилладаг билээ.

19.Сонины шилдэг редактор

П.Хашчулуун - Өдрийн сонин

“Өдрийн сонин”-ы албаны дарга, сэтгүүлч, нийтлэлч Пүрэвийн Хашчулуун нь авьяаслаг сэтгүүлчээс гадна шилдэг редактор юм. Тэрбээр 2002 оноос сонины редактороор ажиллаж, өдгөө ч сэтгүүлчдээ сургах, бичсэн материалд нь заавар зөвлөгөө өгөх, засах, хянан тохиолдуулах ажлыг тасралтгүй хийсээр байна. П.Хашчулуун “Өдрийн сонин”-ы долоо хоногийн нэг өдрийн дугаарыг удирдахад 20 гаруй сэтүүлчийн нийтлэл, ярилцлага, сурвалжлага, мэдээ мэдээллийг нэг бүрчлэн уншиж, засаж найруулан хэвлэдэг. Түүний нэг онцлог нь сэтгүүлч бүртэй тулж ажиллан  бичиж буй материалаа  хэрхэн уншууртай, сонирхолтой болгох талаар зааж зөвлөн дараа нь засаж найруулснаа тайлбарлаж өгдөг. Мөн гарчгийг маш оновчтой олж өгдгөөрөө алдартай.

20.Радиогийн шилдэг редактор

О.Цэнд-Аюуш - MҮОНР

Редактор О.Цэнд-Аюуш нь Халхголын ялалтын 80 жилийн ойд зориулсан радио цуврал нэвтрүүлгүүдийг бэлтгэн урьд өмнө хэвлэлээр цацагдаж байгаагүй шинэ баримт, түүхүүдийг сөхөн гаргаж,  түүхэн үйл явдлын үнэ цэнийг уран сайхны аргаар  Монголын ард түмэнд хүргэж, уран бүтээлчийн авьяас чадвар, радиогийн бүтээлийн  онцлогийг мэргэжлийн болон урлагийн түвшинд илэрхийлэн гаргаж чадсан хэмээн үнэлж энэхүү шагналыг олгож байна.

21.Телевизийн шилдэг редактор

П.Алтанцэцэг - МҮОНТ

МҮОНТ-ийн сэтгүүлч Пэрэнлэй Алтанцэцэг уран бүтээлийн гараагаа Завхан аймгийн Туяа сонины хянагчийн ажлаар эхэлж, Үнэн сонин, Монголын радиогийн агентлагт сурвалжлагч, Соёл эрдэнэ студид редактор, R and TV мэдээ сонинд редактороор тус тус ажиллаж байгаад одоо МҮОНРТ-д редактороор ажиллаж байна. Радио телевиз, сонин хэвлэлийн бүхий л жанраар бичих чадвартай, уран бүтээлийн арвин туршлагатай шилдэг редактор юм. Тэрбээр 2019 онд “Би монгол хүн” нэвтрүүлгийн 9 дугаар, “ТӨЛ ТАВАН ЭРДЭНЭ” нэвтрүүлгийн 30 гаруй дугаарыг эх орныхоо 18 аймгаар 22 мянган км зам туулан бэлтгэж, үзэгчдэдээ хүргэжээ.

22.Хэвлэл мэдээлэл, сэтгүүлзүйн салбарын шилдэг менежер

С.Насанжаргал - ТВ6 телевиз

Саранчулууны Насанжаргал ТВ 6 телевизийн Ерөнхий захирал. ТВ 6 телевизийн дэлгэцээр үзэгчдэд хүрч, байнгын үзэгч, дэмжигчтэй болсон “Дэлхийн өнгө” нэвтрүүлэг, “Улаан бал” ярилцлага, “Улаан бал” тойм, “Өдөр бүр өөр”, “Хаа сайгүй” сурвалжлага нэвтрүүлэг, “Дээдсийн өлгий” аяллын нэвтрүүлгийн ерөнхий продюсер, ерөнхий менежерээр, мөн Монгол Турк хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны түүхт 50 жилийн ойн хүрээнд Туркийн уран бүтээлчидтэй хамтарч буй дэлгэцийн шинэ бүтээл “Хар сувдны нууц-2- уран сайхны киноны ерөнхий продюсер, ерөнхий менежерээр ажиллан Монголын урлагийн салбарт шинэ жим гаргаж байгаа билээ

ТВ 6 телевизийн мэдээний албаны бэлтгэн хүргэсэн мэдээ, мэдээлэл нь нийгмийн сайн сайхны төлөөх нөлөөллийг бий болгож чадсан юм. 33 дугаар сургуулийн сурагч Ундралын эмчилгээний зардалд 30 сая төгрөгийг хандиваар босгож, Даш-Өлзий охины эмчилгээний зардалд зориулсан хандивын тоглолтыг амжилттай зохион байгуулан 25 сая төгрөг, мөн жүжигчин Нурбуланы хүнд өвчний талаарх сурвалжлагыг бэлтгэн хүргэснээр эмчилгээний зардалд 17 сая төгрөгийн хандивыг цуглуулан тусалж, сэтгүүл зүйн нөлөөлөх, манлайлах үүргийг нотлон харуулсан юм.

4. ШИЛДЭГ БҮТЭЭЛ

23.Мэдээллийн сайтын шилдэг  бүтээл

Б.Алтанхуяг - MONTSAME.MN

Мэдээллийн сайтын шилдэг бүтээлийн шагналыг МОНЦАМЭ агентлагийн дотоод мэдээллийн нэгдсэн редакцийн тоймчийн албаны тоймч Балдоржийн Алтанхуяг “Хилийн зурвасыг цаг хугацаанаас нь ангид тольдохуй” цуврал тэмдэглэл,  “Эх хэлний энэ цагийн түүчээ” уран зохиолын цуврал ярилцлага, “Ой санамж ба түүний эзэд” цуврал нийтлэлээрээ хүртэж байна.

24.Сэтгүүлийн шилдэг бүтээл

BUSINESS.MN сэтгүүл

Сэтгүүлийн зах зээл хумигдаж буй цаг үед шинээр мэндэлсэн Бизнес.мн сэтгүүл 2018 оны 12 дугаар сард анхны дугаараа гаргаснаас хойш сар тутам тасралтгүй шинэ дугаарыг уншигчдадаа хүргээд байна. Сар тутмын тус сэтгүүл нь бизнес эрхлэгчдэд туршлага, мэдээлэл хуваалцах талбар платформ болох зорилготой ажиллаж, илийн хугацаанд онлайн, дижитал хувилбарыг хөгжүүлсний зэрэгцээ дэргэдээ “Бизнес цэнэг” сургалт, хэлэлцүүлгийн арга хэмжээг тогтмолжуулан эдийн засаг, бизнесийн салбарт орон зай, нөлөөллөө бий болгосныг үнэлэн Сэтгүүлийн шилдэг бүтээл номинацид тодруулж байна.

25.Радиогийн шилдэг бүтээл

“Эмчийн өрөө” нэвтрүүлэг - Эрүүл мэндийн радио фм-104 радио

Радиогийн шилдэг бүтээлд  ФМ104 Эрүүл амьдралын радиогийн бүтээл “Эмчийн өрөө” нэвтрүүлгийг шалгарууллаа. Уг контентийг радиогийн эфирээр болон дэлхийн хаанаас ч цахим орчинд хүлээн авч үзэж, өөрт тулгамдаж буй асуудлаар эмчээс хариулт авах боломжтой. “Эмчийн өрөө” нэвтрүүлгийн нэг дугаарыг цахим орчинд дунджаар 80 мянга орчим хүн үздэг. 2019 онд 30 шинэ дугаарыг бэлтгэн хүргэснийг давтагдсан тоогоор 2 сая 400 мянган үзэгч, сонсогч хүлээн авч, анагаах ухаан, клиникийн доктор, түүнээс дээш зэрэгтэй эмч нараас эрүүл мэндийн мэдлэг, зөвлөгөөг хүлээн авсан байна. Радиогийн тархах хүрээг соошл орчныг ашиглан тэлсэн явдал нь нэвтрүүлгийн үр нөлөөг улам бүр нэмэгдүүлж чадсан хэмээн үнэлж энэхүү шагналыг олгож байна.

26.Сонины шилдэг бүтээл

Х.Уянга - Үндэсний шуудан сонин

Үндэсний шуудан сонины орлогч эрхлэгч Хайдавын Уянгын “Дулдуйтын Равжаа дуулж явсан нутаг луйварчдын өгөөш болж байна” цуврал сурвалжилга, нийтлэл нь эрэн сурвалжлах төдийгүй сурвалжилгын төрөл зүйлийн өнгө төрхийг шинэ түвшинд гаргасан юм. Эрэн сурвалжилж, нийтэд дэлгэсэн баримт, мэдээлэл, дэвшүүлсэн таамаглал  орон нутгийн зарим удирдах албан тушаалтан, шийдвэр гаргагчдын булхайг илчлэн улмаар төр, захиргааны байгууллагууд тэр бүхнийг эргэн харж, хууль ёсонд нийцсэн шийдвэрийг гаргахад хүргэснээрээ сэтгүүл зүйн нөлөөлөл, үнэ цэнийг өндөрт өргөсөн бүтээл байлаа.

27.Телевизийн шилдэг бүтээл

Бүрэн зураглал хөтөлбөр - Eagle news телевиз

Монголын медиа корпорацийн Eagle news телевиз БҮРЭН ЗУРАГЛАЛ брэндийн “Мандухай сэцэн хатан” киноны 30 жилийн ойн хүрээнд бэлтгэсэн дугаарыг оны шилдэг бүтээлд зүй ёсоор нэрлэгдэж байна. Тухайн үеийн нийгэмд тэсрэлт болсон энэхүү уран бүтээлийг 30 жилийн дараах үзэгчдэд сануулж, кино бүтсэн түүх, цаг үеийн зураглалыг бүрэн илэрхийлсэн онцгой контент байж чадлаа.

5. ШИЛДЭГ ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЛИЙН БАЙГУУЛЛАГА

28.Шилдэг мэдээллийн сайт

LIVETV.MN

Монголын сэтгүүл зүйн цахим орчинд шинэ өнгө тодорхойлж, “Мэргэжлийн анхны онлайн телевиз”-ийг мэргэжлийн түвшинд хөгжүүлж буй LIVETV.MN вэбсайт нь 2018 онд үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн бөгөөд платформын хувьд зах зээлд цор ганц гэдгээрээ юуны өмнө онцгойрч байна. Үүний зэрэгцээ эрэн сурважлах FACT CHEK нэвтрүүлэг,  сэтгүүл зүйн мэргэжлийн түвшний мэдээ мэдээллээрээ ялгарч, сүүлийн долоон сарын турш хандалтын тоогоор Алекса комын тандалтаар мэдээллийн сайтуудын эхний 10-т тогтмол жагсч байна. Эдгээр үзүүлэлтээрээ оны шилдэг сайтын шагналыг хүртэж байна.

29.Шилдэг сэтгүүл

ГЭРЭГ сэтгүүл

Залуу сэтгүүлч, уран бүтээлчдийн баг болох “Unlimited media group”-ээс эрхлэн гаргадаг “Гэрэгэ” сэтгүүл нь 2019 онд дэлхийн хамгийн олон уншигчтай, тэргүүлэх хэвлэл мэдээллийн байгууллага болох Нью-Йорк Таймстай хамтран WOMAN TODAY дугаарыг гаргасан нь дэлхийн жишигт нийцсэн агуулга, өнгө дизайнаар бүтээгдсэн хэмээн үнэлэгдсэн нь Монголын сэтгүүлзүйн түүхийг шинэ хуудас, өнгө төрхөөр чимсэн үйл явдал байлаа. Үүнийг үндэслэн Гэрэгэ сэтгүүлд оны шилдгийг шагналыг олгож байгаа билээ.  

30.Шилдэг радио

MNB Монголын дуу хоолой

Монголын үндэсний олон нийтийн радиогийн хоёрдугаар суваг “Монголын дуу хоолой радио 1964 онд “Улаанбаатараас ярьж байна” нэртэйгээр анхны нэврүүлгээ монгол, орос, хятад хэлээр цацаж, 1963 оноос англи, 1989 оноос японы хэлний редакциудыг нээснээс хойш өдгөө 55 дахь жилдээ Монгол орныы гадаадын сонсогчдод сурталчилж байна. Монгол Улсад болж буй өдөр тутмын үйл явдал, цаг үеийн мэдээ мэдээлэл, гадаад харилцаа, нийгэм, эдийн засаг, түүх,  ёс заншил, соёл урлагийн нэвтрүүлгийг олон хэлээр өдөр бүр 30 минутаар бэлтгэн хүргэдэг. “Монголын дуу хоолой” радио 840 цагийн шинэ, давталттайгаар 1680 цагийн нэвтрүүлгийг бэлтгэн хүргэжээ. 2019 онд долоо хоногийн тутмын “Гадаад харилцаа”, “Сонирхолтой Монгол”, “Монголд үйлдвэрлэв”, “Монгол аялал”, “Монгол судлал” зэрэг тогтмол нэвтрүүлгээс гадна олон улсын болон үндэсний хэмжээний чуулга уулзалт, арга хэмжээний тусгай нэвтрүүлэг, сурвалжлагууд, Монголын соёлыг сурталчлах “Монгол дархан” 10 цуврал, “Монгол хөгжмийн зэмсэг” 10 цуврал нэвтрүүлэг, Халхголын ялалтын 80 жилийн ойд зориулсан цуврал нэвтрүүлгүүд, Монгол Улс, БНХАУ-тай дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойг тохиолдуулан цуврал нэвтрүүлгүүдийг тус тус бэлтгэн хүргэсэн амжилтаар энэ шагналыг зүй ёсоор хүртэж байна.

31. Шилдэг сонин

Өнөөдөр сонин   

 

Монголд шинэ үеийн сэтгүүл зүйг төлөвшүүлэх үйлсийн манлайлагч өдөр тутмын анхны чөлөөт хэвлэл “Өнөөдөр” сонин 23 жилийн турш тасралтгүй үйл ажиллагаа явуулахдаа хэзээ ямагт шилдгийн тавцангаас буугаагүйг өнөөдөр дахин нотолж энэ оны шилдэг сониноор нэрлэж байна. 2019 онд Өнөөдөр сонины дэвшүүлсэн асуудлууд төр, засгийн бодлогод нөлөөлсний нэг нь тэмбүү өвчний тархалттай тэмцэх, халдварын зогсооход Эрүүл мэндийн яам анхааран ажиллаж, шуурхай арга хэмжээ авсан явдал байлаа. Түүнчлэн сэтгүүлч биш мэргэжлийн хүмүүсээр сурвалжлага хийлгэх “Уншигч-сурвалжлагч”, сөрөг хүчний байр суурийг уншигчдадаа хүргэх “Сөрөг хүчин”, “Хоймор”, “Дэлхийн хүн”, “Мэдрэмжийн шоок”, Дугаарын онцох сэдэв”, “Нэг өдөр”, “Найзууд”, “Удам залгамж”, “Нэр нэгтийн чих нэг”, “Дуулианы эргэн тойронд” зэрэг шинэ болон тогтмол булангуудаараа уншигчдынхаа талархлыг хүлээн ажилласан юм. Захиалагчдийнхаа тоог тогтмол өндөр хэмжээнд барьж, реклам сурталчилгааны захиалгадаа дарагдаж, орчин үеийн хэвлэлийн дизайн, макет дэглэлтийн арга барил, дэлхийн хэвлэмэл сонин, сэтгүүлд өргөнөөр ашигладаг хэв загварыг нэвтрүүлэн хөгжүүлсэний зэрэгцээ амралтын өдрийн дугаартай, англи хэлээр хувилбартай, хамгийн олон нүүртэй, хамгийн олон дугаартай, бүхий л талаараа хамгийн шилдэг нь байсныг онцлон тодотгоё.

32.Шилдэг телевиз

25 дугаар суваг телевиз

Монголын анхны чөлөөт, ардчилсан “25 дугаар суваг телевиз” үндэсний контент, брэнд үйлдвэрлэгч гэдгээ 2019 онд дахин нотолж, “25 цаг мэдээллийн хөтөлбөр”, “Ам нээвэл...”, “Шинэ өдөр” ярилцлагын нэвтрүүлгүүд, “Танайд хоноё”, “Би” нэвтрүүлгүүд, “NON STOP” амралтын өдрийн цэнгээнт хөтөлбөр, “Мартагдсан билгэдлүүд”, “Жангарын жимээр аялсан нь”, “Ижий минь” соён гэгээрүүлэх танин мэдэхүй, баримтат цуврал нэвтрүүлгүүд, хүүхдэд зориулсан танин мэдэхүйн “Сонин хачин” нэвтрүүлэг, түүнчлэн үндэсний контентууд болох “21 мянга”, “Нэг удаа”, “Сэрэлт”, “Оюутан цэрэг” цувралуудаараа үзэгчдийн сэтгэлд хүрч, мэргэжлийн байр суурь, ёс зүй, ур чадвар, менежмент зэрэг олон шалгуураар ШИЛДГЭЭ нотолсны учир энэхүү өргөмжлөл, хүндэтгэлийг хүлээж байна.

 Гэрэл зургийг Д.АМАРЖАРГАЛ

 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
АНХААРУУЛГА: УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуулийн хуулийн холбогдох заалтын хүрээнд тус сайтын сэтгэгдэл хэсгийг түр хугацаанд хаасан болно.

Дэлхий нийтээр..

АНУ Европын авлигатай тэмцэх байгууллагаас гарлаа

Огноо:

,

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын засаг захиргаа олон улсын болон олон талт байгууллагуудаас татгалзах бодлогоо эрчимжүүлж буй энэ үед АНУ-ын Европын зөвлөлийн авлигатай тэмцэх тэргүүлэх байгууллага болох Авлигатай тэмцэх улсуудын бүлэг (GRECO)-ээс гарчээ. АНУ-ын Төрийн департамент уг шийдвэрийг баталгаажуулж, GRECO-ийн гишүүнчлэлийг хадгалахын тулд жил бүр санхүүгийн хувь нэмэр оруулах шаардлагатай байдаг бөгөөд энэ нь “АНУ-ын үндэсний аюулгүй байдалд бодитой үр өгөөж үзүүлэхгүй” гэж мэдэгджээ.

2026 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдөр АНУ тус байгууллагаас гарах тухай шийдвэрийн талаар албан ёсоор мэдэгдсэн байна. Өмнө нь ОХУ, Беларусь улс гарч байсан түүхтэй. АНУ өмнө нь НҮБ-ын олон талт хэд хэдэн байгууллагаас, тухайлбал ДЭМБ болон НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс гарсан бөгөөд цаашид ижил төстэй арга хэмжээ авах эсэхийг мөн авч үзэж байна.

GRECO-ийн Европын зөвлөл 1999 онд авлигатай тэмцэх стандартын хэрэгжилтийг хянах зорилгоор байгуулагдсан. Байгууллагын гишүүнчлэл нь Европын холбооны гишүүн орнуудаар хязгаарлагддаггүй бөгөөд АНУ 2000 онд GRECO-д нэгдэж байжээ.

Дэлгэрэнгүй унших

Дэлхий нийтээр..

АНУ: Крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээнд тавих хяналтын дүрмийг сэргээхийг уриалав

Огноо:

,

Крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээ (crypto mixer буюу Convertible Virtual Currency mixing service) нь криптовалютын гүйлгээний эх үүсвэр, хүлээн авагч болон гүйлгээний дүнг нуун далдлахад ашиглагддаг үйлчилгээ юм. Энэхүү үйлчилгээг ransomware буюу барьцаалагч програм ашигладаг кибер гэмт хэргийн бүлэглэлүүд, олон улсын хориг арга хэмжээнээс зайлсхийгчид, авлигад автсан албан тушаалтнууд болон мансууруулах бодисын хууль бус наймаачид өргөнөөр ашиглаж байна.

АНУ-ын хууль тогтоомжийн дагуу харилцагчийн хөрөнгийг хяналтдаа авч үйл ажиллагаа явуулдаг санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгчид Санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх сүлжээний алба (FinCEN)-нд бүртгүүлж, харилцагчийн мэдээллийг баталгаажуулах зэрэг үүрэг хүлээдэг. Эдгээр шаардлага нь гүйлгээний эх үүсвэр болон оролцогчдыг нуун далдлах зорилготой крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээний үндсэн шинж чанартай шууд зөрчилддөг байна. Үүний улмаас АНУ-д ийм төрлийн үйлчилгээг нууцаар эрхэлсэн этгээдүүдийг мөнгө угаах болон холбооны бусад гэмт хэрэгт буруутган, эрүүгийн хариуцлагад татсаар иржээ.

Хэдийгээр олон улс орон крипто холигч үйлчилгээнд хяналт тавьж, хязгаарлалт тогтоож байгаа боловч эрх зүйн зохицуулалт нь дэлхий даяар ижил түвшинд байж чадахгүй байна. Үүний улмаас АНУ-ын иргэд гадаад улсад үйл ажиллагаа явуулдаг холигч үйлчилгээг ашиглан криптовалютын гүйлгээнийхээ эх үүсвэр, чиглэлийг нуун далдлах боломж нээлттэй хэвээр байна.

Байдены засаг захиргааны үед FinCEN-ээс хилийн чанадад үйл ажиллагаа явуулдаг крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээг ашигласан байж болзошгүй гүйлгээнд хяналт тавих дүрмийн төсөл боловсруулжээ. Уг төсөлд АНУ-ын санхүүгийн байгууллагууд гадаадын ийм үйлчилгээтэй холбоотой сэжигтэй гүйлгээг илрүүлснээс хойш 30 хоногийн дотор мэдээлэх үүрэг хүлээхээр тусгасан байв. Гэвч 2026 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдөр Трампын засаг захиргаа уг дүрмийн төслийг албан ёсоор татан авчээ. Үүний зэрэгцээ 2020 оноос хэлэлцэгдэж ирсэн, хэрэглэгч өөрөө хянадаг крипто хэтэвч (self-hosted wallet)-ээр хийгдэх гүйлгээг тайлагнаж, мэдээлэхтэй холбогдуулан өөр нэг дүрмийн төслийг мөн ийнхүү цуцалсан байна.

Үүнтэй холбогдуулан “Транспэрэнси Интернэшнл” байгууллагын АНУ дахь салбараас 2026 оны 10 дугаар сарын 8-ны өдөр FinCEN-д албан бичиг хүргүүлж, цуцлагдсан хоёр дүрмийн төслийг сэргээх, мөн дижитал хөрөнгийг хууль бус зорилгоор ашиглахтай тэмцэх аюулгүй байдлын нэмэлт арга хэмжээ авахыг уриалжээ.

Дэлгэрэнгүй унших

Дэлхий нийтээр..

АВСТРАЛИ: Тэрбумтнуудын хөрөнгө ардчилсан улс төрийн тогтолцоог гажуудуулж байна

Огноо:

,

Австралид улс төрийн санхүүжилтийн шинэ хуулиар хандив болон сонгуулийн сурталчилгааны зардалд анх удаа дээд хязгаар тогтоохоор боллоо. Хэдий тийм боловч эдгээр хязгаарлалт нь хэт өндөр, журам нь нарийн төвөгтэй байгаагаас гадна хэрэгжих хугацааг хоёр жилээр хойшлуулсан нь томоохон намуудад давуу тал олгох магадлалтай байна.

Австралийн уул уурхайн салбарын тэрбумтан Жина Райнхарт болон түүний хамаарал бүхий этгээдүүд өнгөрсөн жилд “Нэг үндэстэн” (One Nation) намд 3 сая гаруй австрали долларын (ойролцоогоор 7.5 тэрбум гаруй төгрөг) хандив өгсөн гэх мэдээлэл байна. Тэд энэ дэмжлэгээ мөнгөн хэлбэрээр олгохоос гадна хувийн нисэх онгоц бэлэглэх замаар гүйцэтгэсэн гэж мэдээлжээ. Гэвч Австралийн сонгуулийн хуулийн дагуу эдгээр хандивыг 2027 оны 2 дугаар сар хүртэл олон нийтэд албан ёсоор тайлагнах үүрэггүй тул одоогоор мэдээлэл бүрэн ил тод болоогүй байна.

Бизнесмен Клайв Палмер сүүлийн гурван удаагийн холбооны сонгуулийн сурталчилгаандаа 260 сая австрали долларын (ойролцоогоор 655 тэрбум гаруй төгрөг) хөрөнгө зарцуулжээ. Энэ нь Австрали Улс өөрийгөө тэгш боломжийг эрхэмлэдэг орон хэмээн үздэг ч бодит байдал дээр баячуудын мөнгөөр далайлган улс төрийн үйл явцад үлэмж хэмжээний нөлөө үзүүлэх боломжтойг харуулж байна.

Гэвч тэрбумтнуудын хувийн санхүүжилтээс өмнө ч Австралийн улс төрд мөнгөний нөлөө хэт өндөр байсаар иржээ. Эрх барьж байсан Хөдөлмөрийн нам болон Либерал нам бизнесийн форум, сүлжээ нэрийн дор арга хэмжээ зохион байгуулж, гишүүнчлэлийн төлбөрт 100,000 австрали доллар (252 сая гаруй төгрөг) авдаг байна. Ингэснээр бизнесийн төлөөлөгчид засгийн газрын өндөр албан тушаалтнуудтай тогтмол уулзаж, лобби хийх боломж бүрддэг. Австралийн Сонгуулийн хороо эдгээр төлбөрийг “тодорхой үйлчилгээний хураамж” гэж үзэн, олон нийтэд мэдээлэх ёстой хандивын тайланд тооцоогүй нь шүүмжлэл дагуулсаар ирсэн. Гэтэл иргэдийн дийлэнх нь улстөрчидтэй мөнгө төлж уулзах энэхүү тогтолцоог ардчилсан үйл явцыг гажуудуулж байна гэж үздэг.

Одоогийн холбооны түвшний зохицуулалт олон улсын жишигтэй харьцуулахад сул хэвээр байна. Хандивын мэдээллийг ил тод болгох систем нь 1980-аад оны цаасан бүртгэлд суурилсан хуучирсан загвартай бөгөөд жилд 17,300 австрали доллар (43.6 сая төгрөг)-оос давсан хандивыг л тайлагнадаг журамтай байв. Муж, нутаг дэвсгэрийн ихэнх зохицуулалтаас ялгаатай нь холбооны түвшинд хандивын дээд хязгаар байхгүйн дээр гадаадын эх үүсвэрээс хандив авахыг хориглосон заалт саяхнаас хэрэгжиж эхэлсэн байна. Мөн холбооны сонгуулийн сурталчилгаанд зарцуулах хөрөнгийн дээд хязгаар байгаагүй юм.

Австралийн тэрбумтан Жина Райнхарт, Клайв Палмер болон улс төрийн намуудын бизнесийн сүлжээнүүд хуулийн цоорхойг ашиглан сонгуулийн санхүүжилтийг хууль ёсны хүрээнд босгосоор иржээ. Холбооны түвшний улс төрийн намууд улсаас санхүүжилт авдаг байсан ч энэхүү мөнгө нь хувийн хандив, зардлыг хязгаарлах хэрэгсэл болохын оронд намуудын орлогыг улам нэмэгдүүлдэг нэмэлт эх үүсвэр төдий байв. Харин энэ зохицуулалт ирэх жилүүдээс өөрчлөгдөхөөр байна. Шинэ хуулиар холбооны сонгуульд нэр дэвшигч улс төрийн намууд болон лобби бүлгүүдийн сонгуулийн сурталчилгааны зардалд дээд хязгаар тогтоож, хандивын хэмжээг хязгаарлахаар тусгажээ. Түүнчлэн хандивын мэдээллийг ил тод тайлагнах, босго дүнг бууруулж, бодит цаг хугацаанд мэдээлдэг болох зохицуулалт хэрэгжинэ.

Ойролцоогоор 250 хуудас бүхий шинэ зохицуулалтыг 2024 онд өрнөсөн урт хугацааны хэлэлцээний үр дүнд боловсруулж, 2025 оны эхээр эвслийн намуудын дэмжлэгтэйгээр баталжээ. Сонгуулийн тогтолцооны энэхүү шинэчлэлийг хоёр том нам хамтран дэмжсэн нь хандивын хязгаарлалт болон ил тод байдлын зарчмыг цаашид тууштай мөрдөхөд чухал ач холбогдолтой алхам болсныг нийтлэлд онцолсон байна.

Гэсэн хэдий ч шинэ зохицуулалт төгс биш юм. Ногоон нам шинэчлэлийн үндсэн үзэл баримтлалыг дэмжиж байгаа ч хандивын хязгаарыг хэт өндөр тогтоосныг шүүмжилжээ. Шинэ хуулиар нэг улс төрийн этгээдэд өгөх хандивын дээд хэмжээг 50,000 австрали доллар (125 сая төгрөг) байхаар тусгасан боловч донорууд үндэсний хэмжээний намын салбар нэгжүүд, хэд хэдэн нэр дэвшигч болон тухайн намыг дэмждэг лобби бүлгүүдэд тус тусад нь хандив өгөх боломжтой хэвээр байна. Үүний улмаас нэг донорын жилийн нийт хандивын хэмжээ бодит байдал дээр 1.6 сая австрали долларт (4 тэрбум төгрөг) хүрч болзошгүй байгаа юм.

 

Үүнээс гадна улс төрийн нэг намын сонгуулийн сурталчилгааны зардлын дээд хязгаарыг 90 сая австрали доллар (225 тэрбум төгрөг) байхаар тогтоосон нь тэрбумтан Клайв Палмерын өмнөх сонгуулиудад хувиараа зарцуулж байсан хөрөнгөтэй дүйцэж байна. Мөн намуудын зорилтот, өрсөлдөөн ширүүн сонгуулийн тойрог тус бүрд явуулах сурталчилгааны зардал 800,000 австрали доллар (2 тэрбум төгрөг) хэтрэхгүй байх хязгаарлалтыг тогтоожээ.

“Teals” хэмээн нэрлэгддэг бие даан нэр дэвшигчид шинэ хязгаарлалтуудыг дахин боловсруулах шаардлагатай гэж үзэж, уламжлалт намуудад давуу байдал олгож байгааг шүүмжилжээ. Учир нь намын нэр дэвшигчид тухайн намын үндэсний хэмжээний сурталчилгаанаас ашиг хүртдэг бол бие даан нэр дэвшигчдэд ийм боломж хязгаарлагдмал байдаг. Түүнчлэн улс төрийн намууд нэг донороос олон төрлийн сувгаар хандив авах боломжтой байхад бие даасан нэр дэвшигчдэд ийм давуу тал байхгүй. Ийм нөхцөлд шинэ зохицуулалт нь улс төрийн тогтсон намуудыг зохиомлоор хамгаалж, улс төрийн өрсөлдөөнийг хязгаарлах эрсдэлтэй байна.

Лобби бүлгүүдийн сонгуулийн сурталчилгааны зардалд 11.25 сая австрали долларын (ойролцоогоор 28.1 тэрбум төгрөг) дээд хязгаар тогтоохоор болжээ. Гэсэн хэдий ч “Teals” бүлгийг дэмжигч томоохон хандивлагчид шууд бус хэлбэрээр сурталчилгаа явуулах боломжтой хэвээр байна. Мөн ашиг сонирхлын бүлгүүд тодорхой бодлогын асуудлыг дэмжсэн кампанит ажил явуулахдаа улс төрийн нам, нэр дэвшигчийг шууд дэмжих, эсвэл эсэргүүцэхгүй байвал зардлын хязгааргүй үйл ажиллагаа явуулах боломжтой аж.

Зохиогч шинэ хуулийг төгс бус боловч өмнөх зохицуулалтаас дээр гэж үнэлжээ. Улс төрийн намууд санхүүжилтгүй болж, үйл ажиллагаагаа явуулах боломжгүй болох нь зохистой үр дүн биш юм. Харин тэрбумтнууд өөрсдөө шууд сонгуулийн кампанит ажилд асар их хөрөнгө зарцуулахаас илүүтэй санхүүжилтийг улс төрийн намын тогтолцоогоор дамжуулах нь авлигын эрсдэлийг бууруулах боломжтой гэж үзсэн байна. Учир нь улс төрийн нам нь урт хугацааны нэр хүнд, олон нийтийн итгэлийг хадгалах сонирхолтой байдаг бол хувь улстөрчийг хувийн ашиг сонирхлын үүднээс нөлөөлөлд оруулах нь харьцангуй хялбар байж болно.

Шинэ зохицуулалтаар компани болон үйлдвэрчний эвлэлээс ирэх их хэмжээний хандивт тулгуурлах боломжийг хязгаарлахын зэрэгцээ төрийн санхүүжилтийг нэмэгдүүлнэ. Санал тутамд олгох төрийн санхүүжилтийг 5 австрали долларт (12,500 төгрөг) хүргэхээр төлөвлөсөн бөгөөд сонгогчид Төлөөлөгчдийн танхим болон Сенатын сонгуульд тус тус санал өгдөг тул нэг сонгогчид ногдох санхүүжилт нийт 10 австрали доллар (25,000 төгрөг)-тай тэнцэх боломжтой. Мөн холбооны парламентын гишүүдийн тоонд үндсэн улс төрийн намууд болон бие даасан гишүүдэд захиргааны үйл ажиллагааны нэмэлт санхүүжилт олгоно.

Гэвч шинэ хуулийн өөр нэг сул тал нь хэт нарийн төвөгтэй байдал юм. Улс төрийн санхүүжилтийн урсгалыг зохицуулах нь өөрөө төвөгтэй боловч шинэ хууль жижиг болон шинээр байгуулагдсан намуудын хувьд хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй байж болзошгүй. Эдгээр намууд орон нутгийн түвшинд сайн дурын ажилтнуудад түшиглэдэг бөгөөд бүгд хууль зүйн зөвлөгөө авах санхүүгийн боломжтой биш. Иймээс Сонгуулийн хороо жижиг намуудын санамсаргүй алдаа дутагдлыг шийтгэхээс илүүтэй хангалттай нөөц, мэргэжлийн зөвлөгөөтэй томоохон хандивлагчид болон байгууллагын зохицуулалтыг тойрч гарах үйлдэлд анхаарах шаардлагатай гэж зохиогч үзжээ.

Шинэ хуулийн хэрэгжилтийг хоёр жилээр хойшлуулсан шалтгаан мөн эргэлзээ дагуулж байна. Албан ёсны тайлбараар Сонгуулийн хороо шинэ мэдээллийн системийг бэлтгэх, тайлагналын шинэ журмыг хэрэгжүүлэх, холбогдох байгууллага болон иргэдийг шинэ зохицуулалттай танилцуулахад хугацаа шаардлагатай аж. Гэвч зохиогчийн үзэж байгаагаар өөр шалтгаан байж болзошгүй. Жина Райнхарт “Нэг үндэстэн” намд их хэмжээний санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж, тус намын сонгуулийн дэмжлэг нэмэгдэж буй энэ үед томоохон намууд 2027 оны сүүл, эсвэл 2028 оны эхээр болох холбооны сонгуулийн өмнө хандив, санхүүжилтээ нэмэгдүүлэх хугацаа авахыг зорьсон байж магадгүй гэж таамаглажээ.

Мөн шинэ хуулийг хэрэгжүүлэх явцад урьдчилан тооцоолоогүй үр дагавар гарч болзошгүй. Тухайлбал, Клайв Палмер өөрийн намд өгөх хандив нь хязгаарлагдвал компанийн бүтцийг ашиглан шууд бус хэлбэрээр сонгуулийн сурталчилгаа явуулах магадлалтай. Үйлдвэрчний эвлэл болон бизнесийн бүлгүүд ч Хөдөлмөрийн нам, эвслийн намуудыг дэмжих зорилгоор шууд сурталчилгаа явуулах боломж хайж магадгүй. Түүнчлэн олон нийтийн бие даасан санаачилга мэт харагддаг боловч цаанаа улс төрийн болон бизнесийн ашиг сонирхлоор санхүүждэг бүлгүүд бий болж, хуулийн зохицуулалтыг тойрч гарах эрсдэлтэй байна.

Зохиогчийн дүгнэснээр улс төрийн үйл явц дахь мөнгөний нөлөөг зохицуулах төгс тогтолцоо гэж байхгүй. Шударга байдлын зарчим, улс төрийн тэгш байдал, эрх чөлөө, улс төрийн намуудын үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх бодит хэрэгцээг харилцан тэнцвэржүүлэх шаардлагатай. Улс төрийн санхүүжилтийн зохицуулалт нь байнга өөрчлөгдөж байдаг нөхцөл байдалд нийцүүлэн шинэчлэгдэх ёстой тул Австралийн шинэ хуулийг арван жилийн эцэс гэхэд дахин хянах шаардлага гарах нь гарцаагүй гэж үзжээ.

Эх сурвалж: Graeme Orr, “Australia’s Billionaire Problem and the ‘Corruption of the Democratic Process’,” The Diplomat, 2026 оны 10 дугаар сарын 12

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Үйл явдал2026/11/05

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит “Илгээлт-2100” хөтөлбөрөөр ...

Үйл явдал2026/11/05

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 820 жилийн түүхэн ойд зориулсан хүндэтг...

Хэн юу хэлэв...2026/11/05

Б.Пүрэвдагва: Энэ өвөл 7-10 мянган айлын яндан буулгана

Үйл явдал2026/11/05

Нөмрөгийн дархан цаазат газрын зэрлэг амьтдад идэш, тэжээл хүргэнэ

Хэн юу хэлэв...2026/11/05

Хууль зөрчсөн, хүнд суртал үүсгэсэн 113 албан тушаалтанд хариуцлага ...

Үйл явдал2026/11/04

Агаараас эрэн хайх, аврах ангийн үйл ажиллагааг өргөжүүлэх чиглэлээр...

Хэн юу хэлэв...2026/11/04

Ерөнхий сайд Н.Учрал дулаан гараашийг татвараас чөлөөлөх холбогдох х...

Үйл явдал2026/11/04

Дүүжин замын тээврийн кабиныг хүчтэй савлуулах, гэнэт зогсоох туршил...

Үйл явдал2026/11/04

Нийслэлийн авто зогсоолын менежментийг сайжруулж, хүртээмжийг нэмэгд...

Үйл явдал2026/11/04

Нийслэлийн Улаанбаатар театрын 20 жилийн ойн хүрээнд эрдэм шинжилгээ...

Дэлхий нийтээр..2026/11/02

АНУ Европын авлигатай тэмцэх байгууллагаас гарлаа

Үйл явдал2026/11/02

Хөрөнгө, орлогоо худал мэдүүлсэн 51 албан тушаалтанд хариуцлага тооц...

Үйл явдал2026/11/02

Улсын Их Хурлын асуулгын цагаар төсөв, санхүү, сахилга хариуцлагын а...

Үйл явдал2026/11/02

Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төслүүдийг дараагийн хэл...

Үйл явдал2026/11/02

Ахмад настнууд суурь тэтгэвэр авч эхэллээ

Үйл явдал2026/10/30

“Улаанбаатарын бахархал” хүндэтгэлийн ёслол боллоо

Үйл явдал2026/10/30

Эзэн богд Чингис хааны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүлж, төрийн далбаа, нийс...

Үйл явдал2026/10/30

Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах тухай, Өгөгдлийн туха...

Үйл явдал2026/10/30

Ерөнхий сайд Н.Учрал Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсын ...

Үйл явдал2026/10/30

Н.Учрал: Усны салбарын хөрөнгө оруулалтыг нөөц хуримтлуулах, экосист...

Хэн юу хэлэв...2026/10/30

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал Япон Улсын Ерөнхий сайд С.Такаичи ...

Үйл явдал2026/10/29

Чингэлтэй дүүргийн 149 дүгээр сургууль нүүрс түлдэггүй, ногоон сургу...

Үйл явдал2026/10/29

Ургац хураалт 88 хувьтай үргэлжилж байна

Үйл явдал2026/10/29

Нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмжийн хэмжээг шинэчиллээ

Үйл явдал2026/10/29

Төрийн үйлчилгээний 52 мянган албан хаагчийн үндсэн цалинг нэмэгдүүл...

Үйл явдал2026/10/29

Хөх хот, Улаанбаатар хотын ААН байгууллагууд 20 орчим тэрбум төгрөги...

Үйл явдал2026/10/29

Нийслэлийн соёл, урлагийн өвийг мөнхлөх зорилгоор "Улаанбаатар" пянз...

Үйл явдал2026/10/29

Хүүхдийн найрал дууны наадмын гала тоглолт боллоо

Үйл явдал2026/10/29

Шатахуун түгээх станцуудыг түгжрэл үүсгэхгүй байхад хамтран ажиллахы...

Дэлхий нийтээр..2026/10/28

АНУ: Крипто хөрөнгө холигч үйлчилгээнд тавих хяналтын дүрмийг сэргээ...

Санал болгох