Монголын улаан загалмай нийгэмлэгээс Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллагын Монгол дахь салбартай хамтран НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлын хүрээнд “Газраас үүдэн нүүх нь: Уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй шилжилт хөдөлгөөн, цөлжилт, газрын доройтол, ган гачиг ба орон нутгийн шийдлүүд” сэдэвт салбар хэлэлцүүлгийг өнөөдөр зохион байгууллаа.

Хэлэлцүүлгийн нээлтийн ажиллагаанд Монгол Улс дахь НҮБ-ын Суурин зохицуулагч Яап Ван Хиердэн, Монголын улаан загалмай нийгэмлэгийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Н.Болормаа, Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллагын Уур амьсгалын асуудал эрхэлсэн газрын захирал Раниа Шаршир, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны хэлстийн дарга М.Цогтбаатар нар оролцож, арга хэмжээний зорилго, ач холбогдлын талаар байр сууриа илэрхийллээ.

"Эх байгалиа сэргээе, итгэл найдвараа бадраая” уриан дор зохион байгуулагдаж буй UNCCD COP17-ын зорилттой уялдуулан энэхүү салбар хэлэлцүүлгээр газрын доройтол, цөлжилт, ган гачиг болон уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэн хүн амын амьжиргаа, өрхийн орлого, гэр бүлийн сайн сайхан байдал, нийгмийн хамгаалал болон шилжилт хөдөлгөөнд үзүүлж буй нөлөөллийг онцлон авч хэлэлцлээ.

Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилт, бэлчээрийн доройтол, ган гачиг зэрэг байгаль орчны хүчин зүйлс нь малчин өрхийн амьжиргаа, орлого, хөдөлмөр эрхлэлтэд нөлөөлж, улмаар хүн амын шилжилт хөдөлгөөний шалтгаан, хэв шинжид өөрчлөлт авчирч байна.

Иймд байгаль орчны доройтол, уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй эрсдэлийг бууруулахын зэрэгцээ иргэд, өрх, орон нутгийн сөрөн тэсвэрлэх чадавхийг бэхжүүлэх нь чухал ач холбогдолтой юм.

Хэлэлцүүлгийн үеэр төрийн болон олон улсын байгууллага, хүмүүнлэгийн салбар, иргэний нийгэм, орон нутгийн төлөөлөл оролцож, тогтвортой амьжиргааг дэмжих, уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицох, шилжилт хөдөлгөөний эрсдэлийг бууруулах, орон нутгийн түвшинд хэрэгжих шийдлийг тодорхойлох чиглэлээр санал, туршлагаа солилцсон юм.

Мөн уур амьсгалын өөрчлөлт, газрын доройтол, цөлжилт, ган гачгийн нөлөөллийг зөвхөн байгаль орчны асуудал бус, хүний амьжиргаа, нийгмийн хамгаалал, шилжилт хөдөлгөөнтэй харилцан уялдсан асуудал хэмээн авч үзэж, салбар хоорондын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх шаардлагатайг оролцогчид онцолж байв.

Энэхүү арга хэмжээ нь орон нутгийн онцлогт тулгуурласан, иргэдийн оролцоотой шийдлийг дэмжих, тогтвортой амьжиргаа болон сөрөн тэсвэрлэх чадавхийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн хамтын ажиллагааны шинэ боломжийг бий болгох ач холбогдолтой боллоо гэж Монголын улаан загалмай нийгэмлэгээс мэдээллээ. 

Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням “Чайна Энержи” компанийн охин компани болох “Алтан гадас, онч толгой, эрчим хүч” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Жан Дае Юэг хүлээн авч уулзлаа.

Уулзалтаар хөндөгдсөн чухал сэдэв нь нүүрсийг шингэрүүлж, шатахуун гарган авах технологийг Монгол Улсад нэвтрүүлэх асуудал байлаа.

“Чайна Энержи” компани нь өдөрт 10000 тонн нүүрсийг боловсруулж, жилдээ 1 сая тонн шатахуун гаргах авах “Шэньхуа Ордосын нүүрс шингэрүүлэх үйлдвэр” -ийг эзэмшдэг.

Энэ салбартаа олон улсад тэргүүлэгч компани юм. Иймээс ч Монгол Улс нүүрсний асар их хэмжээний нөөцдөө түшиглэн шатахуун үйлдвэрлэх шинэ эх үүсвэртэй болох боломж бүрэн байна. Энэ хүрээнд Монголд уг үйлдвэрийг байгуулах боломж нөхцөл, ТЭЗҮ-г шинээр боловсруулж, танилцуулах саналыг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням илэрхийллээ.

Төлөөлөгчдийн зүгээс АҮЭБ-ын сайдын тавьсан саналыг дэмжиж, Монгол Улсад нүүрс шингэрүүлэх үйлдвэр байгуулах төслийн судалгаа, тооцоог боловсруулан эргэн танилцуулахаар боллоо гэж Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамнаас мэдээллээ.  

Эрчим хүчний сайд Б.Найдалаа COP17 хурлын үеэр өчигдөр Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улсын Байгаль орчны асуудал хариуцсан тусгай төлөөлөгч Рут Дэвис болон холбогдох төлөөлөлтэй уулзлаа.

ИБУИНХУ-д Монголын эрчим хүчний салбарт тулгамдаж байгаа асуудлуудтай ижил бэрхшээлүүд бийг хатагтай Рут Дэвис хэлээд, Монгол Улс стратегийн түвшинд ямар төслүүд хэрэгжүүлэхээр зорьж буй болон сэргээгдэх эрчим хүчний анхны аукционыг амжилттай зохион байгуулсан туршлага, ногоон шилжилт хийхэд тус улсаас манайд хэрхэн дэмжлэг үзүүлж болох талаар сонирхлоо.

Монгол Улсын Эрчим хүчний яамнаас “Эрчим хүчний шилжилтийн стратеги 2026-2050” баримт бичгийн төслийг олон нийт, хөрөнгө оруулагчдад танилцуулсныг сайд Б.Найдалаа онцлов.

Мөн тэрбээр Монгол Улс нүүрс, нар, салхины арвин нөөцөө ашиглан дотоодын хэрэгцээгээ хангахаас гадна бүс нутгийн хэмжээнд тоглогч болж, эрчим хүч экспортлох амбицтай ажиллаж байгааг тодотголоо. Талууд хоёр улсын эрчим хүчний салбар дахь төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд анхаарахад санал нэгдэв.

Сайд Б.Найдалаа өнөөдөр мөн Их Британийн Экспортын санхүүжилтийн агентлагийн (UKEF) Бизнес хөгжүүлэлт болон Харилцагчийн хамтын ажиллагаа хариуцсан олон улсын газрын дарга Вомик Нур Шах, тус агентлагийн Бизнес хөгжүүлэлтийн Зүүн Европ ба Төв Азийн бүс хариуцсан дарга Крис Аллум нарыг хүлээн авч уулзлаа.

Энэ үеэр сайд Б.Найдалаа Монгол Улс эрчим хүчний салбартаа өргөн хүрээний шинэчлэлийн бодлого хэрэгжүүлж буйг танилцуулаад, өмнөхөөс илүү нээлттэй байхыг зорин, дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулалт татахад анхаарч байгаагаа онцлов.

Дээрх агентлаг нь Засгийн газрын байгууллага бөгөөд ноён Вомик Нур Шахын хувьд Их Британийн олон улсын бизнес хөгжүүлэлт, шинэ боломжуудыг бий болгох үйл ажиллагаа, мөн олон улсын сүлжээг хариуцан ажилладаг байна. Тэрбээр Монгол Улсын эрчим хүчний салбарт, тухайлбал, нар, салхи, усан цахилгаан станц зэрэг сэргээгдэх эрчим хүч, жижиг модуль реактор (SMR)-ын төсөлд хөрөнгө оруулах боломжийн талаар судлах сонирхолтой байгаагаа дурдав.

Монгол Улсын хувьд эдгээр болон устөрөгч, усан цэнэгт станц, дата төв байгуулах, дэд бүтцийн төслүүд хэрэгжүүлэх сонирхолтой байгааг сайд Б.Найдалаа тэмдэглээд, тоног төхөөрөмж ханган нийлүүлэх, технологи нэвтрүүлэх, хөрөнгө оруулах боломж зэргийн талаар цаашид нарийвчлан ярилцах саналтай буйгаа илэрхийлэв. Тухайлбал, манай улс цөмийн эрчим хүч үйлдвэрлэх чиглэлээр судалгаа хийх ажлын хэсэг байгуулж буй юм. Уг чиглэлээр гадаадын орнуудтай хамтран ажиллах боломжийг эрэлхийлж, нэг бус, хэд хэдэн улстай энэ талаар хэлэлцэн, хамгийн тохирох арга замыг сонгохыг зорьж буй.

Талууд цаашид харилцан мэдээлэл солилцож, яриа хэлэлцээг бодит ажил хэрэг болгоход анхаарахаар болов. Их Британийн Экспортын санхүүжилтийн агентлагаас Монгол Улсад дөрвөн тэрбум ам.доллар хүртэлх хөрөнгө оруулах боломжтой хэмээн тооцож байна гэж Монгол Улсын Эрчим Хүчний Яамнаас мэдээллээ.