Хэн юу хэлэв...
Л.Хосбаяр: Монголын старт-апууд Японы технологийн салбарынхантай хамтрах боломж нээгдэж байна
Нийслэлийн Засаг даргын Нийгмийн салбар, ногоон хөгжил болон агаар, орчны бохирдлын асуудал хариуцсан орлогч Л.Хосбаяртай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-Монгол Японы бизнес, инновацын форум болж байна. Энэ форумын хамгийн эхэнд эрэмбэлэх зорилго юу вэ?
-Энэ удаагийн Монгол-Японы форумыг Нийслэлийн Бизнес, инновацын газар, Японы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (ЖАЙКА)-тай хамтран зохион байгуулж байна. Япон бол манай улсын хамгийн том хандивлагчдын нэг байсан. Одоо бол Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулан ажиллаж байгаа цөөн орны нэг. Бизнес форумын нэг зорилго нь хоёр улсын эдийн засаг, бизнесийн харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг шинэ агуулгаар баяжуулж, бүхий л салбарт өргөжин хөгжүүлэх байгаа. Энэ хүрээнд Монгол Японы хамтарсан “Ай Ти консорциум” байгуулахаар болж санамж бичгийг үзэглэлээ. Санамж бичгийг Японы “Готанда валлей”-гийн ТУЗ”-ийн захирал Мори Ёшитакатай үзэглэсэн.
-Япон улс бол технологийн салбарт тэргүүлэх улсын нэг. Ийм санамж бичиг байгуулснаар манай улсын технологийн салбарынхан Япон улсын туршлагаас судлах боломж нээгдэж байна гэсэн үг үү?
-Ингэснээр Монголын Ай Ти салбарт ажиллаж байгаа старт-ап компаниуд Японы компаниудтай хамтрах боломж нээгдэж байгаа. Цаашлаад аутсорсинг үзүүлээд явах ч боломжтой болж байна гэсэн үг. Нийслэлийн Засаг дарга Япон Улсад ажиллахдаа Токио хоттой хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхээр болсны дагуу ийм боломж нээгдэж байгаа юм.Япон Монголын технологийн чиглэлийн компаниудын хамтарсан төсөл хөтөлбөр хэрэгжих, энэ салбарт ажиллаж байгаа олон мэргэжилтэн, оюутан солилцоо хийх зэргээр салбарын хамтын ажиллагаа өргөжих эхлэл энэ форумаар тавигдлаа гэж хэлж болно.
-Өнөөдрийн форумаар технологийн салбаруудын харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх эхлэлийг тавилаа. Ер нь хоёр улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ямархуу байдаг вэ?
-Улаанбаатар хотод тулгараад байгаа олон тулгамдсан асуудлуудыг орчин үеийн инновацад суурилсан технологиор шийдэх гарцыг өнөөдрийн Монгол Японы бизнес, инновацын форумаас эрэлхийлж байгаа. Олон ч сонирхолтой танилцуулгуудыг форум дээр сонслоо. Харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх нь өнөөдрийн бидний зорилго болоод байна. Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулснаар хоёр улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагаа шинэ шатанд гарсан.
-Харьцуулсан тоо баримтууд хэлж болох уу. Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулснаар экспорт, импортын хэмжээ яаж өөрчлөгдсөн бэ?
-2023 онд хоёр улсын худалдааны эргэлт 731.3 сая ам.долларт хүрсэн нь эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулж байсан 2016 онтой харьцуулахад өндөр үзүүлэлт. Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээрийг байгуулснаар хөрөнгө оруулалт, хоёр улсын худалдааны эргэлт огцом өссөн. 2018 онд экспорт 88.6 хувиар, импорт 69.7 хувиар өссөн нь энэ хэлэлцээр ямар чухал байсныг харуулдаг. Харамсалтай нь дэлхий нийтийг хамарсан цар тахлын үед тээвэр логистикоос болоод экспортын хэмжээ буурсан байдаг. Манай улсын хувьд экспортод гаргадаг бараа бүтээгдэхүүний хувь хэмжээгээр нэхмэл эдлэл, нэхмэл эдлэлийн түүхий эд жин дардаг байсан бол сүүлийн жил буурч эрдэс бүтээгдэхүүн, түүгээр хийсэн эдлэл хамгийн их экспортолсон байна лээ. Харин Японоос импортолдог бараа бүтээгдэхүүний хамгийн их нь суудлын автомашин байгаа. Энэ тоо өнгөрсөн жил гэхэд л 16.8 хувиар өссөн. Цар тахлын үед буураад байсан хөрөнгө оруулалт өнгөрсөн жилээс эргээд өссөн үзүүлэлттэй байгаа.
-Форумын нээлтэд хэлсэн үгэндээ Та “Харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ” гэж онцолж байсан. Буураад байсан хөрөнгө оруулалт ч эргээд өсөж байгаа юм байна. Одоо Япон улсын хэчнээн аж ахуйн нэгж манай улсад үйл ажиллагаа явуулдаг вэ?
- Ер нь энэ бүхнээс харахад хандивлагч, хүлээн авагч гэсэн харилцаатай байсан хоёр улс эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулж, засгийн хамтын ажиллагаагаа тэлж, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг хөгжүүлж байгааг харж болно. Эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулснаас хойш хамгийн сүүлийн үеийн судалгаагаар импортын тарифын хөнгөлөлт эдэлдэг 103, экспортын тарифын хөнгөлөлт эдэлдэг 92 аж ахуйн нэгж байдаг. Одоо манай улсад үйл ажиллагаа эрхэлдэг Япон Улсын 670 гаруй аж ахуйн нэгж байдаг юм билээ. Өнөөдрийн форумаар технологийн салбарт хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхийг зорьж, сайн туршлагуудыг Монголдоо нутагшуулахыг хичээж байна.
Хэн юу хэлэв...
Наймдугаар сард шатахууны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлнэ
Шатахууны нийлүүлэлттэй холбоотой хүндрэлээс болж иргэд олон цагаар дараалалд зогсож, цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө, ажлаа алдаж байгааг Ерөнхий сайд Н.Учрал өөрийн цахим хуудаснаа онцоллоо. Тэрбээр шатахууны хангамжийн бодит нөхцөл байдлыг иргэдээс нуухгүй, мэдээллийг нээлттэй хүргэнэ гэдгээ мэдэгдэв.
Засгийн газар шатахуун, түлшний хангамжийг тогтворжуулах чиглэлээр богино, дунд, урт хугацааны арга хэмжээ хэрэгжүүлж буйг Ерөнхий сайд танилцуулсан юм.
Богино хугацаанд нийлүүлэлтийг тасалдуулахгүй байхад анхаарч, наймдугаар сард ОХУ-аас 49,280 тонн АИ-92, 1,280 тонн АИ-95 автобензин, 89,930 тонн дизель түлш нийлүүлэхээр тохиролцжээ. Үүн дээр нэмээд ОХУ-аас 25 мянган тонн АИ-92 автобензин, 5 мянган тонн онгоцны түлш авахаар болсон аж.
Шатахууны импортыг нэг улсаас хэт хамааралтай байлгахгүй байх хүрээнд БНХАУ-аас эхний ээлжид 6 мянган тонн АИ-92, БНСУ-аас 20 мянган тонн АИ-92 импортлон нөөц бүрдүүлэхээр ажиллаж буй. Ингэснээр шатахууны эх үүсвэрийг төрөлжүүлж, нийлүүлэлтийн сувгийг нэмэгдүүлэхээр төлөвлөжээ.
Дунд хугацаанд Монгол Улс дор хаяж гурван сарын шатахууны нөөцтэй болох зорилт тавьсан. Энэ хүрээнд шинээр байгуулж буй эхний зургаан агуулах, нөөцийн савыг наймдугаар сарын 20-нд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ. Эдгээр сав ашиглалтад орсноор АИ-92 автобензиний нөөц 13 хоногоор нэмэгдэх тооцоотой.
Мөн 2026 оныг дуустал нийт 22 нөөцийн савыг ашиглалтад оруулж, шатахууны нөөцийг 45 хоногоор нэмэгдүүлэх, улмаар 2027 онд дор хаяж гурван сарын нөөц бүрдүүлэх зорилт тавьжээ.
Урт хугацаанд дотоодын шатахууны хэрэгцээний тодорхой хэсгийг өөрийн үйлдвэрлэлээр хангах зорилгоор Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтыг үргэлжлүүлж буй. Үйлдвэрийг 2028 онд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн бөгөөд Ерөнхий сайдын мэдээлснээр бүтээн байгуулалтын гүйцэтгэл 60 орчим хувьд хүрчээ. Төслийн талбайд 5000 гаруй хүн гурван ээлжээр ажиллаж байгаа аж.
Газрын тос боловсруулах үйлдвэр ашиглалтад орсноор Монгол Улс шатахуун, түлшний хэрэгцээний 55-60 хувийг дотоодын үйлдвэрлэлээр хангах боломжтой гэж Засгийн газар тооцжээ.
Ерөнхий сайд Н.Учрал үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтын явц, гүйцэтгэлийг сар бүр хянаж, холбогдох байгууллагуудад үүрэг чиглэл өгч ажиллахаа мөн мэдэгдлээ.
Хэн юу хэлэв...
ОХУ-аас нэмэлтээр 25 мянган тонн АИ-92 автобензин нийлүүлэхээр боллоо
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учралын өгсөн үүргийн дагуу Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням ОХУ-д албан томилолтоор ажиллаж байна.
Томилолтын хүрээнд ОХУ-ын Эрчим хүчний яам болон “Роснефть”, “Газпром нефть” компанийн удирдлагуудтай уулзаж, Монгол Улсын түлш, шатахууны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх асуудлаар хэлэлцлээ.
Үр дүнд Наймдугаар сард багтаан манай улсад нэмэлтээр 25 мянган тонн АИ-92 автобензин, 5 мянган тонн онгоцны түлш нийлүүлэхээр тохиролцов. ОХУ-д дотооддоо хүнд нөхцөл байдалтай байгаа хэдий ч хоёр улсын уламжлалт найрсаг харилцааг хүндэтгэж манай улсад түлш, шатахууны нийлүүлэлтээ тогтвортой үргэлжлүүлнэ гэдгээ илэрхийлэв.
Г.Дамдинням сайд урьд өмнө огт тохиолдож байгаагүй бэрхшээлтэй цаг үеийг даван гарахад тусалж байгаа ОХУ-ын Засгийн газар, Аж ахуйн нэгжүүдэд талархал илэрхийллээ.
Хэн юу хэлэв...
Газрын тосны агуулахууд эхнээсээ ашиглалтад ороход бэлэн болжээ
Засгийн газрын дэмжлэгтэй, хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр 18 аж ахуйн нэгж газрын тосны бүтээгдэхүүний 22 агуулах барьж, өргөтгөж эхэлсэн.
Ерөнхий сайд Н.Учрал эдгээр аж ахуйн нэгжийн төлөөлөл болгон “Сан Петролиум” ХХК, “Шунхлай” ХХК-ийн газрын тосны агуулахын барилга угсралтын ажлын явцтай өнөөдөр танилцав.
“Сан Петролиум” ХХК нь Сонгинохайрхан дүүргийн 20 дугаар хороонд 16,000м³ үүнээс 8000м3-ийн багтаамжтай савыг өөрийн хөрөнгө оруулалтаар барьж байна. Үлдсэн 8000м3 агуулахын нийт хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь 10.0 тэрбум төгрөг бөгөөд жилийн есөн хувийн хүүтэй хөнгөлөлттэй зээлийн хүрээнд 10.0 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт арилжааны банкнаас авчээ. Газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахын барилга угсралтын ажлын гүйцэтгэл 95 хувьтай байгаа бөгөөд 2026 оны наймдугаар сарын 20-ны дотор бүрэн дуусгаж, ашиглалтад оруулах гэж байна. Эдгээр агуулах ашиглалтад орсноор Улаанбаатар хотын АИ-92-ийн хэрэглээний 13 хоногийн хэрэгцээг бүрэн хангах юм. Ерөнхий сайд тус агуулахыг ашиглалтад хүлээн авахад зөвшөөрлийн саад бэрхшээл учруулахгүй байхыг холбогдох албаныханд үүрэг болгов.
Харин “Шунхлай” ХХК 100,000 м³ буюу Монгол Улсад хамгийн том хүчин чадалтайд тооцогдох газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахыг Сонгинохайрхандүүргийн 21 дүгээр хороонд барьж байна. Тус бүр нь 14,000 м³ нэрлэсэн багтаамжтай, 36 метрийн диаметр, 14.5 метрийн өндөртэй долоон босоо ган сав барихаар төлөвлөсөн. Нийт хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 151.26 тэрбум төгрөг бөгөөд жилийн 9 хувийн хүүтэй хөнгөлөлттэй зээлийн хүрээнд арилжааны банкнаас 151.0 тэрбумын санхүүжилт авсан байна. Газрын тосны бүтээгдэхүүний агуулахын барилга угсралтын ажлын гүйцэтгэл нь 40 хувьтай байгаа бөгөөд 2027 оны 12 дүгээр сарын 31-нд багтаан бүрэн ашиглалтад оруулахаар төлөвлөснийг “Шунхлай” ХХК-ийн техник технологи хариуцсан захирал Ш.Гэрэлт-Од хэлэв. Тус агуулах ашиглалтад орсноор улсын хэрэглээний 8-9 хоногийн нөөцийг нэмж хадгална.
Ерөнхий сайд хэлсэн үгэндээ, Манай Засгийн газар 33 жилийн дараа анх удаа 22 шатахууны нөөц сав барих ажил эхлүүлсэн. Мөн хоёр жил гацсан Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн ажлыг гацаанаас гаргалаа. Үр дүнд нь 20 хувийн гүйцэтгэлтэй гацсан үйлдвэрийн бүтээн байгуулалт 60 хувьд хүрч үргэлжилж байна. 30 жил гацсан газрын тос нийлүүлэх, эрэл хайгуулын ажлыг эхлүүллээ. 14 байршилд Олон улсын нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарласан. Засгийн газар үнийн өсөлтийн эсрэг, дэлхий дахины нөхцөл байдлаас хамаарч эх орондоо үүсэх сөрөг нөлөөг даван туулахын төлөө бүх шатандаа хичээн ажиллаж байна хэмээв.
Улаанбаатар хотоос гадна Мөн Өмнөговь аймагт дөрвөн агуулах (37,000 м³, 34.109 тэрбум төгрөг), Дархан-Уул аймагт хоёр (11,000 м³, 10.834 тэрбум төгрөг), Баян-Өлгий аймагт хоёр (5,200 м³, 7.560 тэрбум төгрөг), Орхон аймагт нэг (8,000 м³, 7.530 тэрбум төгрөг), Ховд аймагт нэг (10,000 м³, 8.700 тэрбум төгрөг) төсөл хэрэгжиж байна. Эдгээр агуулахын барилга угсралтын ажлын явц 5-90 хувийн гүйцэтгэлтэй үргэлжилж байна. 85 хувиас дээш гүйцэтгэлтэй зургаан агуулах нь Морьт говь ойл ХХК, Тэс петролиум ХХК, Сан петролиум ХХК, Содмонгол групп ХХК, Веллком ХХК, Петролайн ХХК-ийнх бөгөөд барилга угсралтын үндсэн ажил нь дуусах шатандаа орж, тоног төхөөрөмжийн суурилуулалт, туршилт, тохируулга болон ашиглалтад хүлээлгэн өгөх бэлтгэл ажлыг гүйцэтгэж байна.
Хөнгөлөлтэй зээл авсан аж ахуйн нэгжүүд Газрын тосны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага болох Ашигт малтмал, газрын тосны газартай хариуцлагын гэрээ байгуулжээ.
2027 оны улсын төсөвт аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжиж шатахууны хадгалах хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх бодлогыг үргэлжлүүлнэ. Үүний үр дүнд улсын гурван сар хүртэлх хэрэглээ хадгалах хүчин чадалтай болно. Ингэснээр богино хугацаанд үүсэж болох шатахууны үнийн огцом хөөргөдөл, хомсдолтой холбоотой бэрхшээл, эрсдэлийг бодитой бууруулах боломж бүрдэнэ. Агуулах барих газартай, зураг төсөлтэй, шаардлага хангасан бүх аж ахуй нэгжүүдэд хөнгөлөлттэй зээл олгоно гэдгийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням хэлэв.
