Хэн юу хэлэв...
Цахим санал хураалт ба онлайн сонгуулийн ирээдүй
Эх сурвалж: Тагнуулын ерөнхий газар
Мэргэжилтнүүд онлайн санал хураалтыг ардчиллын ирээдүй гэж үздэг
Антон Тимофеев 2020.07
Москва болон Нижний Новгород мужид туршилт болгон явуулсан ОХУ-ын Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн талаарх онлайн санал хураалтаар гайхалтай үр дүн гарчээ. Вэб дээр саналаа өгөх гэж буйгаа мэдэгдсэн бараг бүх иргэн энэ эрхээ ашигласан байна. Ирээдүйд хүсэл зоригоо илэрхийлэх үйл явц цахим хэлбэрт орно гэдэгт шинжээчид итгэлтэй байгаа тул жил ирэх тусам улам идэвхжиж эхэлнэ.
Тохиромжтой, хурдан бөгөөд аюулгүй
ОХУ-ын Олон нийтийн танхимд 7 дугаар сарын 6-ны даваа гарагт "Цахим санал хураалт – ирээдүйд нэг алхам" сэдвээр дугуй ширээний ярилцлага болсон ба мэргэжилтнүүд Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай онлайн санал хураалтын дүн, энэ системийг сонгуулийн үйл явцад ашиглах хэтийн төлөвийн талаар ярилцав.
РОЦИТ (Интернет Технологийн Бүс нутгийн Олон нийтийн төв) -ийн хэвлэлийн албанаас мэдээлэхдээ, сонгуулийн шинэ технологид иргэд бэлэн байгаа, онлайн санал хураалтыг "бүртгүүлэх замаар" баталгаажуулах, жагсаалтын системийг сайжруулах, давхар санал хураалтын асуудлыг багасгах, мэдээллийн технологийн ажиглагчийг дадлагажуулах, сонгогчийн хэн болохыг шалгах тогтолцоог нэвтрүүлэх зэрэг шаардлагатай зарим асуудлууд байгааг онцлон тэмдэглэсэн. Үүнээс гадна цахим санал хураалтыг орон даяар явуулахад засаг захиргааны хүчин чармайлт ихээхэн шаардлагатай байгааг ч шинжээчид танилцуулсан байна.
РОЦИТ-ийн захирал Сергей Гребенников: "Өнөөдөр дугуй ширээний ярилцлагын үеэр би 2, 3 жилийн өмнө трендүүдийн слайд дээрх Оросын интернет форумын нээлтийн үеэр алсын зайн цахим санал хураалтын эрин ирэхийг хүмүүс хүсэн хүлээж байгааг цохон тэмдэглэж байсан бөгөөд одоо биеллээ олж байна. Энэ нь ямар нэгэн туршилт биш, "Идэвхтэй иргэд" Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай өөрсдийн хүсэл зоригийн албан ёсны илэрхийллээ онлайнаар дамжуулан санал өгч байгаа нь дэвшил юм" гэж Gazeta.Ru-д ярьсан.
Москва, Нижний Новгород мужид хийсэн туршилт нь хүмүүсийн онлайн санал хураах хэлбэрт оролцохыг хүсч буйг баталжээ. Тэрээр "Бид ирүүлсэн өргөдөл, санал өгөх хүмүүсийн тоо бараг бүрэн давхцаж байгааг харж байна. Ингээд санал өгсөн хүмүүсийн бараг 100% саналаа өгсөн нь хамгийн чухал юм. Үүний зэрэгцээ, бид ердийн санал хураалтаар гарсан бусад үзүүлэлтүүдийг харьцуулан харж байна" гэж тэмдэглэв.
Сергей Гребенниковын санаа бодлыг дугуй ширээний уулзалтад оролцсон Төрийн Думын депутат, Мэдээллийн бодлого, мэдээллийн технологийн комиссын гишүүн Антон Горелкин нар бүрэн дэмжиж, санал болгосон байна.
Төрийн Думын депутат, Мэдээллийн бодлого, мэдээллийн технологийн комиссын гишүүн Антон Горелкин: "Санал хураалтын системд нэг ч ноцтой алдаа гараагүй. Иргэдийн хүсэл зоригийн үр дүнд эргэлзээ төрүүлж байсан зүйл болоогүй. Та бүхний мэдэж байгаагаар санал өгөх системийн серверүүд рүү хакерууд халдлага үйлдсэн боловч бүгд бүтэлгүйтсэн. Би Орос дахь ДЕГ /алсын цахим санал хураалт/-ын туршлагыг маш амжилттай болсон гэж үнэллээ. Энэ бол миний үнэлгээ юм" гэж парламентын гишүүн Gazeta.ru-д ярьжээ.
Түүний хэлснээр ДЕГ дээр өндөр ирцтэй байгаа нь иргэдийн хүсэл зоригийг илэрхийлэх ийм хэлбэр, түүний тухтай байдалд олон нийт итгэж байгааг харуулж байна. "Гэсэн хэдий ч цахим санал хураалт нь хаа нэг газар, олон нийтийн газар очих шаардлагатай байдаг (энэ нь коронавирусын нөхцөлд чухал ач холбогдолтой) байна" гэж хэлсэн.
Будлиангүй, аюулгүй сонгууль
Шинжээчдийн үзэж буйгаар ДЕГ нь хэрэглээний хувьд уламжлалт санал өгөх, хүсэл зоригоо илэрхийлэх хэлбэрээс илүү тохиромжтой төдийгүй илүү аюулгүй юм. "Ердийн санал авах байр бүх талаараа маш эмзэг байдаг. Хохирогч эсвэл өдөөн хатгасан хүн тэнд ирж, ямар нэгэн байдлаар хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа явуулж болно. Харин ДЕГ дээр эдгээр бүх илүүдлийг хасч тооцно. Системийн аюулгүй байдал төвлөрсөн байдлаар хангагдсан бөгөөд энэ нь бүх сонгогчдод ижил түвшинд байна" гэж үзэж болно.
Санал хураалтын цахим хэлбэрийн аюулгүй байдал, тохь тухыг РОЦИТ-ийн захирал Сергей Гребенников мөн онцолсон байна. Тэрээр: "Аюул" гэж хэлээд зарим аргумент өгье. Тухайлбал, гудамжаар алхах нь аюултай толгой дээрээс тоосго унаж магадгүй юм. Том өгөгдөл, хувийн өгөгдөлтэй ажилладаг системийг аюулгүй байлгахыг төр сонирхож байна. Энэ бол төрийн гол үүрэг бөгөөд сонгуулийг ардчилсан байдлаар хийх сонирхолтой байгаагийн илрэл" гэж хэлсэн.
Мөн РОЦИТ-ийн Шуурхай хариу арга хэмжээ авах төв байгуулагдсан цагаас хойш хүмүүс 3 айдастай байсныг тодорхойлж болно.
Эхний айдас нь иргэний дуу хоолой нь тооцогдохгүй буюу интернетийн товчлуур дээр дарахгүй байх.
Хоёр дахь айдас нь өгөгдөл хамгаалалтгүй хаа нэгтээ гоожих.
Гурав дахь айдас нь техникийн үүднээс мэдлэггүй байх, өөрөөр хэлбэл дижитал мэдлэгтэй байх түвшний талаар санаа зовох явдал юм.
"Бид энэ бүх айдсыг задалж, дижитал бичиг үсгийн мэдлэгийг зааж, төрийн үйлчилгээний портал ашиглахыг хичээсэн. Дашрамд дурдахад, Төрийн үйлчилгээний портал нь СЕХ-той хамтарч маш өндөр түвшний ажлыг үзүүлсэн тул миний санаж байгаагаар төрийн үйлчилгээний порталаар өргөдлийг маш хурдан, энгийн бөгөөд хялбар байдлаар илгээх боломжийг бий болгосон. Энэ удаад улсын мэдээллийн технологийн системүүд хамгийн өндөр түвшинд ажиллаж байсан" гэж РОЦИТ-ийн захирал онцолсон.
Ардчиллын ирээдүй
Gazeta.Ru-д ярилцлага өгсөн шинжээчид "ирээдүй цахим санал хураалтын форматад байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Энэхүү орчин үеийн технологи нь иргэд санал авах байрны шууд оролцоогүйгээр хүсэл зоригоо илэрхийлэх боломжийг олгож байгаагаараа давуу талтай" хэмээн онцолсон.
"Санал өгөх нь баяр биш, үзэсгэлэн биш. Биечлэн очиж, паспортоо үзүүлэхийн тулд буудал дээр очих нь тийм ч гүн утгатай биш юм. Офлайн байдлаар санал өгөх нь нэмэлт үнэ цэнэгүй тул онлайнаар санал өгөх нь илүү тохиромжтой. Ирээдүй, миний бодлоор, зөвхөн цахим санал хураалтаар явагдана. Энэ удаад корона вирусын тахал бүх үйл явцыг хурдасгаж эхэллээ. Тухайлбал, уулзалтыг алсаас хийж, бүтээгдэхүүн, бусад үйлчилгээг захиалах ажлыг интернетээр илүү ихээр хийж эхэлсэн бөгөөд энэ удаад сонгуулийн санал хураалтыг цахим хэлбэрээр явууллаа. Санал өгөх нь бусад ажилтай адил үүрэг юм. Өнөөгийн мэдээллийн технологийн дэд бүтцийн хувьд би үүний төлөө хаа нэгтээ явахад бэлэн байна" хэмээн РОЦИТ-ийн захирал Сергей Гребенников хэлсэн.
Төрийн Думын депутат Антон Горелкин: "ДЕГ нь эцэстээ нийтлэг дадал болж, Оросын хаа сайгүй ашиглах боломжтой болно гэж үзэж байна. Үүний зэрэгцээ, парламентын гишүүн үүнийг уламжлалт санал хураалтын хэлбэрийг орлуулах гэж үзэхгүй, харин удахгүй танил болох өөр хувилбар гэж" үзнэ.
"Миний бодлоор одоогоор ДЕГ нь хотын түвшинд үр дүнтэй байх болно. Бид орон нутгийн засаг захиргаа, нийгмийн хоорондын байнгын холбоо, тасралтгүй чиг хандлагыг ажиглаж ирсэн. Цахим санал хураалтын систем нь хурдан бөгөөд хямд, найдвартай арга юм. Одоогийн байдлаар эрх баригчид олон хот, бүс нутагт олон төрлийн платформ дээр явуулж байгаа бүх санал асуулга нь өндөр хамгаалалттай, найдвартай суурийг авах боломжтой. Холбооны түвшинд 2021 оны намар гэхэд бүх Оросын олон сая иргэн Думад цахим хэлбэрээр саналаа өгөх боломжтой болно гэж үзэж байна" хэмээн парламентын гишүүн хэлсэн.
ОХУ-ын СЕХ-ны нарийн бичгийн дарга Майя Гришина: "түүнтэй санал нэг байна 2021 онд Төрийн Думын депутатуудын сонгуулиар Москвад цахим санал хураалтыг (ДЕГ) ашиглах бөгөөд үүнийг хийх нь гарцаагүй" гэж цохон тэмдэглэсэн.
РОЦИТ-ийн захирал Сергей Гребенников: "Ардчилал бол ард түмний хүч юм. Тиймээс, санал өгөх үед ямар ч тохиолдолд хиймэл оюун ухаан эсвэл үүнтэй ижил төстэй хөгжлийг ашиглах ёсгүй.
Хүн өөрийн хүсэл зориг, сэтгэл хөдлөлийн төлөө саналаа өгөх нь хамгийн чухал зүйл юм. Тухайн цаг хугацаанд тухайн нэр дэвшигчийг хүндэлж, дэмжиж чадна, тэгээд бодлоо өөрчилнө гэсэн үг. Тиймээс сонгогч саналаа өгч, сонгох ёстой. Ямар ч тохиолдолд, машин нь бидний төлөө эсвэл хэн нэгнийг хэзээ ч сонгох ёсгүй, зөвлөмжийн үйлчилгээ энд байх ёсгүй.
Онлайн горимд шилжихдээ ардчиллын үндсэн зарчмуудыг хадгалах нь маш чухал бөгөөд хүн юу сонгодог вэ, энэ бол ард түмний хүч юм" гэж дүгнэсэн.
Мэргэжилтнүүдийн өндөр үнэлгээ
Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай Оросын бүх нийтийн санал хураалт өндөрлөж, санал өгсөн хүмүүсийн 77-аас дээш хувь нь Ерөнхийлөгч Владимир Путины санал болгосон өөрчлөлтийг дэмжсэн. Энэ нь төрийн тэргүүний санаачилгуудад иргэдийн итгэл их байгааг харуулж байна. Шинжээчдийн үзэж байгаагаар санал хураалт хууль ёсны бөгөөд аль болох ил тод болсон. Амжилтад хүрсэн нь цахим санал хураалтыг ийм өндөр түвшинд хийсэн анхны туршилт байсан. Түүний аюулгүй байдал, маргаангүй байдал нь сонгуулийн үйл явцыг зохион байгуулахдаа цаашид ашиглах үндэс суурь болохоор байна.
Туршилтын хоёр бүс онлайнаар саналаа өгсөн.
– Москва ба Нижний Новгородын бүс нутаг, оршин суугчид өөрсдийн хүсэл зоригоо илэрхийлэх энэ хэлбэрийг урьдчилан сонгосон. Үүний үр дүнд хоёр бүс нутагт 1,090,211 хүн санал өгсөн тул сонгуульд оролцсон хүмүүс системд бүртгэгдсэн хүмүүсийн 93.03% -ийг эзэлж байна. Нийтдээ 1.19 сая сонгогч цахим саналын жагсаалтад орсон (үүний 1,051 сая нь Москва хотод, 139.6 мянга нь Нижний Новгород мужид байсан). Цахим санал хураалтын дүнгээс харахад Москвад санал өгсөн иргэдийн 62.33% нь энэхүү өөрчлөлтийг дэмжиж, 37.67% нь эсрэг санал өгчээ.
Москва дахь Бүх Оросын санал хураалтыг хянах, олон нийтийн төв газрын дарга Илья Массукийн хэлснээр төв байр нь "биечлэн", хоёр сар орчим гадуур ажилласан. Энэ бүх ажлын явцад уламжлалт болон эрт санал хураалт, цахим санал хураалтаар Москвагийн ажиглалтын стандартыг хадгалах боломжтой байв.
Зохион байгуулалтын түвшин өндөр байв
"Алсын зайн цахим санал хураалт дуусахад сая гаруй манай иргэд оролцсон бөгөөд хувийн мэдээлэл алдагдах тохиолдол гараагүй, шифрлэх журам, эцсийн протоколын төсөл нь бүх эрсдэл, зогсонги байдлыг хангаж өгнө" гэж "Цэвэр сонгуулийн төлөө" хөдөлгөөний дарга хэлсэн.
Мөн "Түүний хэлснээр олон нийтийн ажиглагчдын ажил санал хураалтын явцыг нээлттэй, хууль ёсны болгосон" гээд "санал хураалтыг бэлтгэх, зохион байгуулах талаар төрийн байгууллагуудын хийсэн шаргуу ажилд үндэслэн би цахим хэлбэрээр саналаа өгсөн иргэдийн хувийн мэдээллийн аюулгүй байдал, аюулгүй байдалд итгэх итгэлийг олж авлаа" гэж Москвагийн "Хуульчдын холбоо"-ны гишүүн Александр Каратнюк санал хураалтын хууль ёсны болохыг батлав.
Цахим санал хураалтын системийг blockchain технологийн үндсэн дээр бүтээсэн нь нэрээ нууцлах, оросуудын саналыг орлуулах боломжгүй болохыг баталгаажуулсан. Блокчейн нь сонгогчдын саналыг шифрлэсэн хэлбэрээр устгах, өөрчлөх чадваргүйгээр хадгалах боломжийг олгодог. Санал хураалт өөрөө сонгогчийн төхөөрөмжийн дэлгэц дээр үүсдэг бөгөөд энэ тухай мэдээлэл нь хөтөч болон администратор серверүүд дээр хадгалагдахгүй. Үүнээс гадна blockchain сүлжээнд дангаар нь "хянах" сервер байдаггүй бөгөөд энэ нь өгөгдлийг өөрчлөх, хакердах боломжийг үгүй болгодог. Хакеруудын системийг хагалах гэсэн цорын ганц оролдлого бүтэлгүйтсэн.
Шөнийн цагаар шинжээчдэд онцгой анхаарал хандуулж байсан тул сонгуулийг онлайнаар сонгосон хүмүүс хүссэн үедээ саналаа өгөх боломжтой байв. Гэсэн хэдий ч энэ тохиолдолд хоёулаа давхцаж байсангүй.
"Цахим санал хураалтын төв байранд шууд гомдол гараагүй" гэж тус төвийн дарга Илья Массух хэлсэн.
Ийнхүү өндөр чанартай технологийн шийдлүүд нь иргэдийн хүсэл зоригийг алсын хараатай илэрхийлэх явцад гарсан зөрчлийг арилгасан гэж Олон нийтийн төв төвөөс мэдээлсэн.
Алсын зайн цахим санал хураалтын форматад ийм итгэл хүлээлгэж байгаа нь онлайн санал хураалтын горим аюулгүй, цэвэр байгаатай холбоотой гэж олон улсын төлбөрийн системийн Wallet нэгдлийн менежер Денис Сережкин хэлсэн.
"Ерөнхийдөө би цахим санал хураалтын системд эерэг хандлагатай байдаг. Гэхдээ ерөнхийдөө бүх үйлчилгээг, түүний дотор төрийн үйлчилгээг дижиталчлалд оруулахыг би үргэлж дэмжиж байдаг" гэж шинжээч хэлсэн.
Денис Сережкиний хэлснээр дотоодын засгийн газрын үйлчилгээ нь маш өндөр түвшний аюулгүй байдалтай байдаг. Гэсэн хэдий ч ерөнхий ажилд хамгаалалтын технологи, дижитал үйлчилгээ хэрхэн ажилладаг талаар оросуудад байнга мэдээлж байх шаардлагатай.
"Шинжээч, сонгуулийн комиссын гишүүд, олон нийтийн ажиглагчид хоёулаа энэ төрлийн илүү ил тод, хууль ёсны санал хураалт байхгүй гэж санал нэгдэв" гэсэн нийтлэг дүгнэлтэд эрх зүйчид хүрч байна. Тэд: "Энэ бол Оросын Холбооны улсад шинэ практик болсон бөгөөд дараа нь хуульд тодорхой өөрчлөлт оруулах байх гэж бодож байна." Гэхдээ энэ практик, ялангуяа долоон өдрийн турш санал өгөх нь онцгой зүйл биш юм. Ихэнх улс оронд санал хураалт нэг өдрөөр хязгаарладаг. Долоо хоног хаана байна, сар хаана байна, янз бүрийн асуудлаар санал хураах сарууд байдаг. Царт тахлын үед маш хатуу хязгаарлалт тулгарч байгаа тул өөр санал өгөх боломжгүй бөгөөд учир нь энэ нь иргэдийн аюулгүй байдлын тухай юм" гэж онцолж байна.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар санал хураалтын аюулгүй байдал нь олон хүчин зүйлүүдийн хосолсоны үр дүнд гарсан юм.
"Аюулгүй байдлын арга хэмжээ, олон нийтийн ухамсартай байдал, олон нийтийн хяналт, сонгуулийн тогтолцооны үйл ажиллагаа, Ноу-хауг амжилттай уялдуулсны хүчинд Москва, Нижний Новгород муж гэсэн хоёр бүсэд алсын зайнаас цахим санал хураалт явууллаа" гэж Ерөнхийлөгчийн Хүний эрхийн зөвлөлийн гишүүн Александр Броуд гэж хэлэв.
Тиймээс, янз бүрийн хэлбэрийг ашиглан иргэдэд тохиромжтой цагт, аюулгүйгээр санал өгөх бүх боломжийг бий болгосон ба энэхүү санал хураалт нь олон улсын стандартад нийцэж байгааг харуулж, иргэдийнхээ хүсэл зоригийг илчлэх шаардлагатай үед бусад чухал мөчүүдэд ашиглаж болох сайн туршлагыг бий болгосон гэдэгт шинжээчид итгэлтэй байна.
Хэн юу хэлэв...
Өглөөний нарыг унтаж алдаж, оройн харанхуйд тог цахилгаан худалдаж авсаар байх уу?
Зуны улиралд Улаанбаатарт нар өглөө 04:59 цагт мандаж, орой 20:40 цагт жаргаж байна. Өөрөөр хэлбэл байгалийн гэрэл өглөө эрт аль хэдийнэ хотыг гэрэлтүүлж эхэлдэг. Гэвч энэ үед олонх хүн унтаж байдаг. Харин орой 20:00 цагаас хойш айл өрх, үйлчилгээний байгууллага, хотын орчин даяараа гэрэл чийдэнгээ асааж эхэлдэг.
Эндээс маш энгийн атлаа бодлогын түвшинд ярих ёстой асуулт гарч ирнэ.
Бид өглөө 05:00-07:00 цагийн хооронд үнэгүй тусаж буй нарны гэрлийг бодитоор ашиглаж чадаж байна уу? Эсвэл оройн 20:00-22:00 цагийн харанхуйг улс даяараа цахилгаанаар нөхөж, байгалийн үнэгүй эрчим хүчийг унтаж өнгөрөөж байна уу?
Эрчим хүчний хэмнэлтийн тухай ярихдаа бид ихэвчлэн цахилгаан станц, импорт, оргил ачаалал, дамжуулах сүлжээ зэрэг том ойлголтыг ярьдаг. Гэвч бодит амьдрал дээр хамгийн өргөн хэрэглээ айл өрх бүрт, байгууллага бүрт, өрөө тасалгаа бүрт зэрэг үүсдэг жижиг жижиг асаалтаас бүрддэг.
Гал тогооны гэрэл, зочны өрөөний гэрэл, хүүхдийн өрөө, ариун цэврийн өрөө, орц, лифт, дэлгүүрийн хаяг, үйлчилгээний газрын гадна дотор гэрэлтүүлэг, гудамж талбайн гэрэл гээд анзаарагдахгүй хэрэглээ нийлээд маш том ачаалал болдог.
Хэрэв нар 20:00 цагийн орчимд жаргаж, хүмүүс шөнө дунд хүртэл сэрүүн байвал айл өрхүүд ойролцоогоор дөрвөн цагийн турш гэрэл асааж хэрэглэнэ. Харин цагийн зохицуулалт хийж, оройн нарны гэрлийг 22:00 цагийн орчим хүртэл ашиглах боломжтой болбол энэ хугацаа хоёр цаг болж багасна. Энэ нь зөвхөн нэг айлын нэг чийдэнгийн тухай асуудал биш. Хот даяар, айл өрх бүрт, байгууллага үйлчилгээ бүрт зэрэг үүсдэг хэрэглээний тухай асуудал юм.
Өөрөөр хэлбэл өглөөний нар унтаж өнгөрөх гэрэл болж, оройн харанхуй цахилгаанаар худалдаж авдаг цаг болж байна. Энэ бол эрчим хүчний бодлогын хувьд зайлшгүй тооцож үзэх ёстой өнцөг.
Гэхдээ энэ асуудал зөвхөн цахилгааны хэмнэлтээр хязгаарлагдахгүй. Оройн нар гэдэг бол гэр бүлийн цаг юм.
Харанхуй эрт болохоор айлын амьдрал өрөө өрөөндөө салдаг. Хүүхэд нэг өрөөнд, эцэг эх өөр өрөөнд, нэг нь утсаа оролдож, нөгөө нь зурагт үзэж, гэр бүлийн хамтын цаг багасдаг. Харин 22:00 цаг хүртэл гэгээтэй байвал гэр бүл хамт алхах, хүүхэдтэйгээ тоглох, ахмад настнаа салхилуулах, хөршүүд уулзах, иргэд гадаа идэвхтэй байх боломж нэмэгдэнэ.
Оройн гэрэл бол зөвхөн нарны тусгал биш. Энэ бол гэр бүлийн харилцаа, хүүхдийн хөдөлгөөн, иргэдийн аюулгүй байдал, хотын амьдралын чанар, сэтгэл санааны тав тухтай шууд холбоотой нийгмийн үнэт цаг юм.
Мөн энэ зохицуулалт бизнесийн байгууллагуудад ч бодит үр ашигтай. Дэлгүүр, кафе, ресторан, үйлчилгээний газруудын хамгийн идэвхтэй цаг ихэвчлэн орой байдаг. Хүмүүс ажлаа тараад худалдан авалт хийх, хооллох, гэр бүлээрээ гадуур гарах, алхах, үйлчилгээ авах нь нэмэгддэг.
Гэтэл харанхуй эрт болохоор үйлчилгээний байгууллагууд гадна хаяг, заал, үүд, шат, агуулах, хамгаалалтын гэрэлтүүлэг, гаднах талбайн гэрлээ зэрэг асаана. Энэ нь тухайн байгууллагын тог ашиглалт, гэрэлтүүлгийн зардлыг нэмэгдүүлдэг. Харин оройн гэгээ урт байвал гэрэлтүүлгийн хэрэглээ тодорхой хэмжээгээр багасч, үйлчлүүлэгчийн урсгал хадгалагдах хугацаа уртасна.
Өөрөөр хэлбэл оройн нар бол айл өрхийн хэмнэлт төдийгүй жижиг дунд бизнес, үйлчилгээний байгууллагын ашигт ажиллагааг дэмжих байгалийн үнэгүй нөөц юм. Хүмүүс харанхуй болохоор гэр рүүгээ яарах нь нэмэгддэг бол гэгээтэй орой үйлчилгээ авах, дэлгүүр хэсэх, хүүхэдтэйгээ гадуур алхах, гэр бүлээрээ цаг өнгөрүүлэх боломж илүү уртасдаг.
Ингээд харахад цагийн зохицуулалт гэдэг нь зүгээр нэг цагийн зүү урагшлуулах тухай асуудал биш юм. Энэ бол өглөө ашиглагдахгүй өнгөрч буй нарны гэрлийг оройн хамгийн идэвхтэй, хамгийн хэрэгтэй цагт шилжүүлэн ашиглах тухай асуудал юм.
Үүний үр дүн нь олон талтай байж болно. Айл өрхийн гэрэлтүүлгийн хэрэглээ буурна. Хотын оройн цахилгааны ачаалал багасна. Бизнесийн байгууллагуудын гэрэлд зарцуулах зардал тодорхой хэмжээгээр хэмнэгдэнэ. Үйлчилгээний байгууллагуудын ажиллах, ашиг олох боломжтой идэвхтэй цаг уртасна. Гэр бүл хамт байх, хүүхэд гадаа тоглох, иргэд алхах, хот амьдрах цаг нэмэгдэнэ.
Мэдээж цагийн хөдөлгөөн хийх эсэх асуудалд шууд шийдвэр гаргахын өмнө бодит тооцоо хэрэгтэй. 05:00-07:00 цагийн хооронд ашиглагдахгүй өнгөрч буй байгалийн гэрэл, 20:00-22:00 цагийн хооронд үүсэж буй цахилгаан хэрэглээ, айл өрхийн гэрэлтүүлэг, бизнесийн байгууллагуудын зардал, хотын гэрэлтүүлэг, оргил ачаалалд үзүүлэх нөлөөг нарийвчлан судлах шаардлагатай.
Гэхдээ нэг зүйл тодорхой. Эрчим хүчний хэмнэлт ярьдаг улс байгалийн үнэгүй гэрлийг хэрхэн зөв ашиглаж байгаагаа заавал эргэн харах ёстой.
Нар өглөө эрт мандаж, хүмүүс унтаж байх хооронд гэрэл дэмий урсаж, харин оройн идэвхтэй цагт айл өрх, бизнесийн байгууллага, хот даяараа цахилгаан гэрэл рүү шилжиж байгаа бол энэ нь бодлогын түвшинд ярих асуудал мөн.
Бид өглөөний нарыг унтаж алдаад, оройн харанхуйг цахилгаанаар худалдаж авсаар байх уу? Эсвэл байгалийн гэрлийг хүний амьдралын хамгийн хэрэгтэй цагтай нь уялдуулж ашиглах уу?
Энэ бол зөвхөн цагийн зүүний тухай маргаан биш. Энэ бол эрчим хүч, гэр бүл, бизнес, хотын амьдралын чанарын тухай асуудал юм.
Хэн юу хэлэв...
Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигчийн сонсголыг энэ сарын 22-нд зохион байгуулна
УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны 2026 оны зургаадугаар сарын 02-ны өдрийн хуралдаанаар Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигчийг сонгон шалгаруулах үүрэг бүхий ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг хэлэлцлээ.
УИХ-аас Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнээр нэр дэвшүүлэн томилогдож ажиллаж байсан С.Алтанцэцэг, В.Бат-Эрдэнэ, Д.Батсүх нарын бүрэн эрхийн хугацаа дуусгавар болсонтой холбогдуулан нэр дэвшигчийг сонгон шалгаруулах ажлын хэсэг ажилласан юм.
Ажлын хэсгийн санал, дүгнэлтийг ажлын хэсгийн ахлагч, Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Баярбаатар танилцууллаа. Тэрбээр, сонгон шалгаруулалтын зарыг Parliament.mn болон олон нийтийн цахим хуудсаар нийтэлсний дагуу 19 төрийн бус байгууллагаас нэр дэвшигчийн материалыг ирүүлсэн талаар мэдээлэв.
Төрийн байгуулалтын байнгын хороо нэр дэвшигчдийн материалтай холбогдуулан Төрийн албаны зөвлөл, Авлигатай тэмцэх газар, Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газраас шаардлагатай лавлагаа, мэдээллийг авчээ.
Ажлын хэсэг нийт гурван удаа хуралдаж, “Ажлын хэсгийн ажиллах түр журам”-ыг батлан мөрдсөн бөгөөд нэр дэвшигчдийн мэргэжил, нэр дэвшүүлсэн төрийн бус байгууллагын үйл ажиллагааны чиглэл, хуульд заасан шаардлагыг хангаж буй эсэхийг харгалзан үзсэн байна.
Сонгон шалгаруулалтын дүнд нийт 19 нэр дэвшигчээс 10 нэр дэвшигчийг Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хууль болон холбогдох хууль, журмын шаардлагыг хангаагүй үндэслэлээр хасаж, үлдсэн 9 нэр дэвшигчийг шаардлага хангасан гэж дүгнэжээ.
Хуралдаанаар мөн нэр дэвшигчийн сонсголын тов тогтоох, сонсгол даргалагчийг сонгох тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэв. Олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнд нэр дэвшигч Э.Адъяасүрэн, Ж.Билэгсайхан, Д.Наранцэцэг, Д.Мягмарсүрэн, С.Од-Эрдэнэ, Б.Энэрэлт, Л.Энхжин, Г.Энхбаяр, М.Төрманлай, Д.Гүн-Үйлс, Ч.Батцэнгэл нартай хийх нэр дэвшигчийн сонсголыг 2026 оны зургаадугаар сарын 22-ны өдөр зохион байгуулахаар тогтлоо.
Мөн нэр дэвшигчийн сонсгол даргалагчаар Улсын Их Хурлын гишүүн С.Зулпхарыг сонгох тухай тогтоолын төслийг хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх дэмжиж, эцэслэн баталсан байна.
Хэн юу хэлэв...
Л.Чинбат: Хүн сонирхож, сэтгэл зүрхээ зориулсан зүйлдээ л амжилт гаргадаг
Эх сурвалж: "Онцгой мэдээ" сонин
-
Дэлхий нийтээр..2026/01/14
Гандан орчмын 1.6 га талбайд тохижилт хийж, жишиг гудамж байгуулна
-
Үйл явдал2023/08/30
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, мал арвидна
-
Үйл явдал2021/09/16
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эрч, хүч нэмнэ
-
Дэлхий нийтээр..2023/06/07
Зургаадугаар сард олгох нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмж, хөнгөлөлт, тусламж...