Бидэнтэй нэгдэх

Тод индэр

Б.БАТТУЛГА: Эрдэнэт үйлдвэр соёлын өвийг тээгч байгууллага юм

Огноо:

,

Сэтгүүлч:

Эрдэнэт үйлдвэрийн нүүр царайг илтгэдэг бас нэгэн чухал цех нь Соёл, урлагийн цогцолбор юм. Эрдэнэсийн хотыг зорьж ирсэн гийчид энэ ордноор орохгүй өнгөрөх нь үгүй. Үүднээсээ тайз хүртлээ соёл хийгээд урлаг шингэсэн цогцолборт Эрдэнэт үйлдвэрийн гэх онцлог бүтээлээс эхлээд дэлхийн сонгодгуудыг тайзнаа амилуулсан авьяастай, сэтгэлтэй уран бүтээлчид ажилладаг. Уул уурхайн хүнд үйлдвэрийн уурхайчдад урлаг, соёлоор үйлчилж, сэтгэлийг нь хөглөх, амраах, тэднийг хөгжүүлэх, соёлын үнэт өв, уламжлалыг хадгалах, олон нийтэд таниулах нийгмийн хариуцлагын том бодлогын хүрээнд уг “ордон” байгуулагдсан. Эрдэнэт үйлдвэрийн нэгдүгээр ээлж 42 жилийн тэртээ ашиглалтад ороход баярын концерт бэлтгэн толилуулснаар үйл ажиллагаа нь эхэлсэн түүхтэй. Тэгвэл өнгөрсөн жил тэд 1000 гаруй ажил зохиосныг 300 мянган хүн үзжээ. Харин энэ жилийн хувьд дэлхий нийтэд тархсан цар тахлын улмаас онцгой дэглэмд үйл ажиллагаа нь хумигдсан байдалтай гаднаасаа харагдана. Гэсэн ч уран бүтээлчид гэдэг урнаар бүтээгчид учраас үүссэн нөхцөл байдалд нийцүүлэн хөгжих, урлаг, соёлоор илүү олон хүнд хүрч үйлчлэх боломжийг цахим орчинд бүрдүүлж, үйл ажиллагаагаа тэр зүгт чиглүүлэн ажиллаж байна. Энэ талаар болон Эрдэнэт үйлдвэрийн урлаг, соёлын салбарт оруулж буй хувь нэмрийн талаар Соёл, урлагийн цогцолборын дарга Б.Баттулгатай ярилцлаа. 

-Танай дугуйлангуудын үйл ажиллагаа эхэлчхээд хөл хөдөлгөөн ихтэй байнаа..?      

-Хүүхдүүд маань дугуйлангаа их санасан, хүсэн хүлээсэн байна. Урлагийн 17 төрлийн дугуйлан ажиллаж байгаа. Дуу, драм, төгөлдөр хуур, загвар, гоо зүй, морин хуур, ардын хөгжим, бүжиг гэхэд дотроо ардын, сонгодог, цэнгээнт гээд задарна. Дугуйлангийн үйл ажиллагааг онцгой дэглэмийн нөхцөл байдалтай уялдуулан хүүхдийн нягтрал ихтэй загварын болон бүжгийн дугуйланг 10 хүүхдээр зааглан ээлжээр зохион байгуулж байна. 

-Цар тахлын ид дэгдэлтийн үед танай цогцолборын үйл ажиллагаа зогссон. Гэсэн ч цахимаар олон нийтийг хамарсан олон уралдаан тэмцээн явуулж харагдсан. Ер нь энэ хүндрэлтэй үед хэрхэн ажиллав? 

-2020 онд манай цогцолборын үйл ажиллагаа хумигдсан хэдий ч бид зүгээр суусангүй. Онцгой нөхцөл байдлаас шалтгаалан ажлын өвөрмөц хэв маягт шилжсэн нь нэг талаар уран бүтээлчдийг сэдэлжүүлэх, хөрвөж ажиллах, цахим орчин гэж шинэ орон зай байгааг анзаарч соргогоор сэтгэж ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлсэн. Энэ хүрээнд олон ч ажил амжууллаа. Тухайлбал, тог тасалж хийж болдоггүй байсан цахилгаан монтаж, шитний засвар үйлчилгээ хийлээ. Энэ бол мөнгөн дүнгээр үнэлшгүй ач холбогдолтой ажил. Тайзны галерейн дээд талын ашиглагддаггүй тусгал муутай гэрлүүдийг доош нь буулгаж тайзны араас гэрэлтүүлэхээр тохирууллаа. Онлайнаар 20 орчим ажил зохион байгуулсан. Ялалтын баярыг угтаж онлайн концерт тоглолоо. Дараа нь бид Дэлхийн гэр бүлийн өдөр, Хүүхдийн баярт зориулж “Ээжээ дуулъя”, Эрдэнэт үйлдвэр-Миний нүдээр” гар зургийн уралдаан, “Хөгжилдөн хөгжимдье” гэх мэт сонирхолтой, долоон төрлийн цахим уралдаан зохион байгуулж дүгнэсэн. Баяр наадмыг угтаж “Дээлээр гоёсон долдугаар сар” гэрэл зургийн уралдааныг Үндэсний үйлдвэрлэгч Urban бренд, БСШУСЯ-тай хамтран явуулсан. Олон байгууллага дэмжсэн сайхан үйл ажиллагаа болсон. Мөн “Наадмын наргиа” комеди тэмцээн явуулсан. “Үүлэн бор” бүжгийн тэмцээн, “Эрдэнэтийн бөхчүүд дуулж байна”, наймдугаар сард “Нутгаа тольдохуй” гэхчилэн олон тэмцээн онлайнаар зохион байгуулж дүгнэсэн. Цар тахлын дэгдэлтийн үед хүмүүсийг гэрт нь тогтоон барих, урлаг соёлоор үйлчлэх үүргээ гүйцэтгэсэн гэж хэлж болно. Мөн Олон нийттэй харилцах албатай хамтран морин хуурын ТВ хичээл бэлтгэн хүргэсэн. 

-Хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалтын чиглэлээр ямар ажил өрнөж байна?  

-Монголдоо номер нэг, дижитал цахим музей байгуулж байна. Үйлдвэрийнхээ “төрсөн өдөр”-өөр буюу 12-р сарын 14-нд музейгээ нээх төлөвлөгөөтэй. Эрдэнэт үйлдвэрийн түүх, үйл ажиллагаа, үе үеийн уурхайчдын алдар гавьяаг харуулсан сайхан музей болно. Үйлдвэрлэлийн бүс рүү заавал орохгүйгээр Эрдэнэт үйлдвэрийн бүх цехийн үйл ажиллагааг нэг дороос үзэж, илүү дэлгэрэнгүй мэдэх боломжийг бүрдүүлж байгаагаараа онцлог юм. Виртувал орчинг музейд мэдрэх болно. Өөрөөр хэлбэл Белазын яг дэргэд байгаа мэт, уулын тэсэлгээг биеэр мэдрэх бодит дүрслэл бүхий үзвэрүүдтэй. Мөн Эрдэнэт үйлдвэрийн түүхэн баримт бичиг, хүртсэн гавьяа шагналууд ч бий. Түүнээс гадна нийгмийн хариуцлагын тусгай танхим байгуулж байгаа. Эрдэнэт үйлдвэр нийгмийн хариуцлагын хүрээнд өмнө нь юу хэрэгжүүлж байсан юм, одоо хэрхэн ажиллаж байгааг энд харуулна. 

-Монголын урлагт Эрдэнэт үйлдвэрийн оруулж буй үр нөлөө, хувь нэмрийн талаар Та юу хэлэхсэн бол...?  

-Эрдэнэт үйлдвэр Монголын урлаг, соёлын салбарын хөгжлийг 42 жил дэмжсэн. Цаашид ч дэмжих болно. Хамгийн наад зах нь энд ажиллаж байгаа 80 гаруй уран бүтээлчийг цалинжуулж, уран бүтээлээ хийх бүх нөхцөл бололцоогоор ханган ажиллаж байна. Улсын чанартай олон тэмцээн, уралдааныг Эрдэнэсийн хотдоо зохион байгуулан дэмжиж байна. 21 аймагт байхгүй тоног төхөөрөмж, зэмсгээр хангаснаар уран бүтээлчдийн чансаа өсөж байна. Хамгийн сүүлийн жишээ нь манай дуучин Д.Дагвадорж саяхан Л.Л.Линховоин нэрэмжит олон улсын дуурийн дуулаачдын уралдаанд дахин Гран при шагнал хүртэж, хошой аварга болсон нь манай уран бүтээлчдийн чансааг илтгэж байгаа юм. 

-Та 2021 оныг хэрхэн төсөөлж байна? 

-Бид үйл ажиллагааныхаа төлөвлөгөөг дөрвөн жилээр гаргаж байгаа. Ирэх жил Ардын хувьсгалын 100 жилийн ой тохионо. Орхон аймгийн баяр наадамд тусгай хөтөлбөртэй оролцоно. Түүнээс гадна том зорилго тавьж байна. Эрдэнэт үйлдвэр бол соёлын өвийг тээгч байгууллага юм. Энд ажиллаж байгаа 6600 гаруй уурхайчид дунд хөөмийчид, уртын болон ардын дуучид, бий биелгээчид, ерөөлч магтаалчид, ардын хөгжимчид, за тэгээд уяачид, сурчид, бөхчүүд олон бий. Тэгэхээр Соёл, урлагийн цогцолбор бол соёлын өвийг түгээн дэлгэрүүлэгч байгууллага. Харин Эрдэнэт үйлдвэр бол соёлыг өвлөн уламжлагч байгууллага юм. Үүнийг баталгаажуулахыг зорьж байна. Одоо Эрдэнэт үйлдвэрийн маань ажилчдын 60 гаруй хувийг залуус эзлэх болсон. Тэдний авьяасыг бид судалж, илрүүлэн хөгжүүлэх үүрэгтэй. Эхний ээлжинд нөхцөл байдалдаа нийцүүлэн өөрийн авьяасаа нуулгүй бүртгүүлэх аппликейшн туршиж байна. Үйлдвэрийн газрын нийт ажилчид үүнд идэвхтэй оролцоорой. 

-Цаг зав гаргаж ярилцсанд баярлалаа

М.Одгэрэл
Фото: Б.Баттөгс

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2021 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. TODOTGOL.MN сайтын редакц

Тод индэр

Ч.Дугаржав: Модод хотын дуу чимээг шингээж авдаг учраас стресст их ордог

Огноо:

,

Шинжлэх ухааны доктор, академич, ой судлаач Ч.Дугаржавтай ярилцлаа.

-Та 1970-аад оноос ой судалжээ?

-Тийм. Анх Санкт-Петербургийн улсын их сургууль төгсөж ирээд л ойн судалгааны ажилд шууд орсон.

-Тэр үеийн ой одоогийнхоос өөр байсан уу?

-1970 онд Монгол, Оросын хамтарсан биологийн экспедицийн ойн хайгуулын ангийн бүрэлдэхүүнд орж, судалж эхэлсэн юм. 51 дэх жилдээ Монгол орны ойг тасралтгүй судалж байна. Энэ хугацаанд Монгол орны ой их өөрчлөгдсөн.

-Яаж өөрчлөгдөв?

-Нэгдүгээрт манай орны ойрхог байдал, ойн талбайн хэмжээ багассан. Тухайлбал, Монгол орны газар нутгийн 10 орчим хувь нь ойгоор бүрхмэл талбайтай, найман хувь нь ойрхог чанартай гэж тухайн үеийн тоо баримт байсан. Гэтэл өнөөдрийн байдлаар ойрхог чанар нь долоон хувь, зарим тоо баримтад 6.8 хувь хүртэл буурлаа гэж үздэг. Ойн бүтэц бүрэлдэхүүнд бас их өөрчлөлт орсон. Ялангуяа шилмүүст ой, нарсан ой бараг устаж дуусч байна. Тэгээд ашиг шимт чанар багатай навчит ойгоор солигдож байна.

-Яагаад тэр юм бол?

-1990 оноос хойш нарсан ойг огтолж, модыг нь ашиглах болсон. Нэг жишээ хэлэхэд, модыг нь урагшаа гаргана гээд нас гүйцсэн 250-300 настай Тужийн нарсан ойг бүгдийг нь огтлоод дуусгачихсан шүү дээ. Одоо хуучин ой байсан газар дээр нь сая орчим залуу зулзган мод тарьсан. Түүний хүчээр залуу ойгоор сэргэж байна л даа. Ганцхан жишээ хэлэхэд л ийм байна.

-Өөр юу нь өөрчлөгдсөн бэ?

-Ойн ургах орчин бас өөрчлөгдсөн. Тухайлбал, мөнх цэвдэг хайлж, хэмжээ нь багассан. Түүнээс болоод шилмүүст ойн тархацын хүрээ хумигдаж байна. Ой хөрс амьтан, ургамал агуулсан иж бүрэн эко систем байдаг. Энэ талаас нь авч үзвэл ойд амьдардаг олон амьтад цөөрч, зарим нь тухайн нутагтаа байхгүй болж байна л даа. Үүний жишээ нь буга, согоо байна. Богд уулаас эхтэй Хэнтийн нуруу тэр чигтээ бугын сүрэгтэй байсан. Одоо бугатай газар гэвэл дөнгөж л Ерөө голын эхэнд, Хустайн нуруунд л үлээд байна шүү дээ. Бусад газрын буга үндсэндээ байхгүй боллоо. Ингэж экосистемд нь хүртэл өөрчлөлт ороод байна даа.

-Самар түүж байна гээд баахан хүмүүс намар явдаг шүү дээ. Тэд ч бас сөргөөр нөлөөлдөг байх даа?

-Хушин ой Монгол орны хамгийн баялаг ой. Модлог чанараараа ч ач холбогдолтой. Нөгөөтэйгүүр ус, хөрс хамгаалах, экологийн асар их үүрэгтэй ой л доо. Үүнээс гадна самар гардаг. Ерээд оноос эхэлсэн дээ, самар бэлтгэж, ашиг олох гэсэн хэсэг бүлэг хүмүүс гарч ирсэн. Самрыг их хэмжээгээр бэлтгэж, хушин ойд маш их хохирол учруулж байна. Самрын гол нөөц Хэнтийн нуруунд байдаг. Самар дөрвөөс таван жилд нэг удаа элбэг үр өгдөг. Бусад үед бага өгч, зарим жил зарим газартаа боргоцой байхгүй байдаг л даа. Боргоцой их гарсан жил хүмүүс болохоос нь өмнө долдугаар сарын 20-доос эхэлж, өвөлжингөө бэлтгэж, зарим нь бүр ойд өвөлжиж байна шүү дээ. Гол аюул нь түүхий, болоогүй байхад нь унахаас нь өмнө модыг түншүүр гэж юмаар цохиж, холтсыг нь ховхолж, гэмтээж байна. Гэмтсэн газар нь хортон шавьж үржиж, мод ургах чадвараа алддаг. Нөгөөтэйгүүр их самартай том модыг жишээлбэл 22 метр өндөртэй, 350-400 настай том бүдүүн модыг хөрөөгөөр огтолж унагаж байгаад самрыг нь авч байна шүү дээ. Хэнтийн нуруунд ингэж унасан мод зөндөө таарч байлаа. Үүнийг л зогсоох хэрэгтэй байгаа юм даа.

-Та бас 750 настай хар мод Монголд байна гэж ярьсан шүү дээ?

-Монгол орны модод дотроос хамгийн урт насалдаг нь хар мод. Өнөөдрийн байдлаар манай оронд нас гүйцсэн, 450-550 настай хар модон ой энд тэндгүй байна. Увс аймгийн Хархираагийн нуруунд МУИС-ийн багш, доктор Н.Баатарбилэг бид нар явж байгаад, нэг бүдүүн хар мод олж, модны цагираг судалгааны нарийн өрмөөр өрөмдөж үзсэн. Ингэхэд 750 хүртэл насалсан мод таарсан л даа. Нарийн өрөм учраас модондоо гэмтэл учруулахгүй. Дээж авсан нүхийг нь бөглөчихөж байгаа юм л даа. Тэр дээж МУИС-ийн Ой судлалын тэнхмийн лабораторид хадгалагдаж байгаа. Гэхдээ тэр модны бидэнд тоологдож байгаа цагираг нь л зөвхөн 750 гаруй настай гэж гарсан. Цаана нь тоологдохооргүй өмхөрсөн хэсэгтэй. Тэр бол 800 жилийн настай байхаар харагдаж байна лээ. Мод хөгширөхөөрөө голоосоо эхэлж мөөгөнцөрт идэгдээд, өмхөрч эхэлдэг юм. Гол хэсэг нь идэгдэж өмхөрсөн байсан л даа. Тийм мод хүртэл таарч байлаа.

-Та арчилгаа тордлого хэрэглэхгүйгээр эко био бүлэг үүсгэж мод тарих шинэ технологи боловсруулсан гэсэн шүү дээ. Тэр тухайгаа яриач?

-Монгол орныхоо мод огтолсон, түймэрт шатсан, хортон шавьжид нэрвэгдсэн, ой нь байхгүй болж, устаж байгаа газарт манай ШУА-ийн Ботаникийн хүрээлэнгийн ойн судалгааны багийнхан бид ойжуулах судалгаа хийдэг юм. Манай хамт олон 1000 гаруй талбайд туршилт судалгааны журмаар ойжуулалт хийсэн. Түүнээс гадна ерөөсөө ой модгүй, тал хээрийн, хуурай хээр, цөлөрхөг хээрт байгаа нам өндөртэй ууланд ой мод тарьж ургуулах ажлыг 2001 оноос эхэлсэн. Бодит нэг жишээ нь Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын Шилийн богд ууланд хоёроос гурван настай шинэс, нарсны 1000 гаруй суулгацыг аваачиж тарьж, ойжуулах ажил эхэлсэн. Одоогоос 20 жилийн өмнө анх тарьсан суулгац долоо орчим метр өндөр мод болсон байна лээ. Энд би шинэ арга хэрэглэсэн. Хоёроос гурван настай суулгацуудыг био бүлэг үүсгэж, бөөн бөөнөөр нь ойрхон тарьсан нь амжилттай ургаж байна. Саяхан өөрийн шавь докторант Д.Цогт-Эрдэнэ, доктор Ж.Бат-Эрдэнэ, З.Цогт нартай хамт өөрсдийн хөрөнгөөр ШУА-ийн 60 жилийн ойг тохиолдуулан мод тариад ирлээ.

-Эко био бүлэг үүсгэнэ гэхээр ямар ашиг тустай вэ?

-Олон талын ашиг тустай. Ер нь мод огтолсон, түймэрт шатсан талбайг ойжуулахад мод хооронд гурван метр зайтай, заримдаа метрийн зайтай ганц ганц ширхэгээр суулгадаг байсан. Гэтэл эко био бүлэг гэдэг хоорондоо маш шигүү, 20 см зайтайгаар жижиг мод суулгацуудыг бүлгээр нь тарьж байгаа юм. Ингэж тарьсан модны 60-70 хувьд нь ой модгүй байсан хээрийн нөхцөлд ургах чадвартай нь харагдсан. Ингэж тарихад бие биеэ сүүдэрлэж, нар, салхинаас хамгаалдаг. Нар салхи үргэлж нэг зүгээс халж, салхилаад байхгүй. Ийм нөхцөлд нөгөө модод бие биенээ нарны хурц гэрлээс, сүүдэрлэж хамгаалж байгаа юм.

-Хөрс, амьдрах орчноо булаацалдахгүй юу?

-20 нас хүртлээ бие биенээ дэмжээд, булаацалдахгүй ургаж байна. Харин 20 наснаас эхлээд хоорондоо өрсөлдөж эхэлж байна. Зарим мод өсөлтөөр хоцорч эхэлсэн. Том болоод эхлэхээр нь энэ моднуудыг сийрүүлж огтолдог. Арчилгааны огтлолт хийхэд үлдэж байгаа моднууд нь улам эрчимтэй ургана. Харин эхний үедээ ялангуяа 15 нас хүртлээ бие биеэ дэмжиж ургаж байгаа нь маш чухал. Хэрэв хоорондоо метр, гурван метрийн зайтай тарьсан бол өдийд ихэнх нь хатсан байна. Ийм л ач холбогдолтой эд дээ.

-Улаанбаатарт мод ургадаггүй гэдэг. Хотын орчин стресстэй холбоотой юу?

-Олон шалтгаантай. Мод тарих, хөрс боловсруулах, модоо сонгох тал дээр алдаа гарч байна. Хотын нөхцөлд агаар, хөрсний маш их бохирдолд өртөж байгаа юм. Энэ бохирдлыг даахгүйгээр моднууд үхэж байна, ургахгүй байна. Гуравдугаарт, миний ойлгож байгаагаар зохих арчилгааг агротехникийн дагуу хийхгүй байна. Үүнээс болоод мод үхэж байна. Хотод тарьсан мод ер нь эзэнгүй байна шүү дээ. Тариад эхний жилдээ усалж байгаад мартчихдаг.

-Ойгоос шилмүүст мод авчирч зам дагуу тарьдаг. Зарим нь ургахгүй хатсанаас болоод “мод булшлах газар боллоо” гээд шүүмжилдэг. Хотод ер нь ямар мод ургах вэ?

-Ер нь шилмүүст мод ургахгүй биш ургадаг. Хар мод их сайн ургаж байгаа. Засгийн газрын ордны хойд талын цэцэрлэг, зам дагуу гацуур, хар мод сайн ургаж байна. Нарс бол муу ургаж байгаа. Нарс хотын бохирдолтыг муу тэсвэрлэдэг мод л доо. Гэхдээ тохиромжтой газарт таривал бас ургана. Зам дагуу биш цэцэрлэг дотор, машин замаас хол, төв хэсэгт таривал ургана л даа. Хотын ногоон байгууламжид зориулж, мод үржүүлгийн газартай болоод, тэндээ модыг үрнээс нь эхэлж ургуулж, гурваас зургаан настай болохоор нь дахиад бойжуулалтын талбайд бойжуулаад, дөрөв таван метрийн өндөртэй болохоор нь шилжүүлж суулгаж, шат дараалалтай дасгаж арчилж тордох учиртай. Ургуулдаг гол чиг хандлага ийм. Ингэж ургуулсан мод хотынхоо орчинд сайн ургаж, дасан зохицно. Хөдөө агаар устай байгалийн сайхан нөхцөлд ургаж байсан дөрөв, таван метр өндөртэй модыг гэнэтхэн нэг хавар очоод ухаж авчраад, суулгачихаар дасах гэж стрестт орж бөөн ажил болно шүү дээ. Маш хүнд нөхцлийг давна. Тэгэхээр хорогдол их гарч байгаа юм л даа. Стресс гэдэг юмыг улсууд их үнэлэхгүй байгаа юм. Мод ургамал хотын дуу чимээг өөртөө шингээдэг. Долгионыг хүлээж авдаг учраас стресст их ордог юм.

-Мод уу?

-Тийм. Мод өөрөө стресст орж байгаа юм. Тэр нь голдуу шилмүүсэн дээрээ мэдэгддэг, судалгаагаар нотлогдсон эд л дээ. Тийм учраас хотод навчит мод тарьдаг гэдэг нь навч нь тухайн жилдээ уначихаад хойтон жил нь гарч ирж байгаа учраас стрессийг даах нь илүү байдаг. Гэтэл шилмүүст модны шилмүүс таваас зургаан жилд солигддог. Залуу шилмүүс гарч ирээд мөнх ногоон мэт харагддаг. Тэгэхээр стрессийг тав зургаан жил нэг шилмүүс даахад хэцүү. Шилмүүс нь модыг хооллодог гол эрхтэн шүү дээ. Тэр физиологийн үүрэг нь бас алдагдаж байгаа юм. Тэгээд л сайн ургахгүй байгаа юм даа.

-Та Шилийн богдыг ойжуулсан хүн. Ингэж олноор нь мод тарихад урамшуулдаг систем байдаг уу. Тухайлбал бүхэл бүтэн ой мод, баянбүрд тарьсан бол тухайн газраа өмчлөх, урамшууллын хэлбэр байдаг уу?

-Ер нь Ойн хуулинд ч бий. Хувь хүн мод тариад түүнийг нь төр засаг худалдаж авдаг журам бий. Энэ дагуу тарьсан модоо улсад худалдах боломжтой. Нөгөөтэйгүүр хот суурин газарт ч хашаандаа мод тарьсан хүмүүсийг урамшуулж байгаа шүү дээ. Улсдаа зарахгүй гэвэл тарьж ургуулсан мод, тарьсан ойгоо өөрөө тодорхой хугацаагаар эзэмшиж болно гэж байгаа юм. Тэр нь 50-60 жил гэх мэт тодорхой хугацаатай. Урамшууллын механизмууд бий.

Эх сурвалж:
Дэлгэрэнгүй унших

Тод индэр

Ж.Отгонболд: Гурав дахь тун хийлгэснээр өмнөх хоёр тунгийн нөлөөлөл улам сайжирна

Огноо:

,

Иргэдийн дунд гурав дахь буюу нэмэлт тун хийлгэснээр халдвар аваад байна гэх ташаа мэдээлэл гарчээ. Улсын хэмжээнд гурав дахь тунд 288 мянган иргэн хамрагдсанаас 0.15 хувь нь буюу 380 хүн халдвар авсан байна. Мөн гурав дахь тунг хийлгэснээр өмнөх хоёр тунгийн нөлөөлөл сайжирч, халдвар авсан ч хүндрэхгүй. Энэ тухай болон дархлаажуулалтын явцын талаар Нийслэлийн Эрүүл мэндийн газрын орлогч дарга Ж.Отгонболд дараах хариултыг өгч байна.

-Коронавирусээс сэргийлэх гурав дахь тунд нийт хэчнээн иргэн хамрагдаад байна вэ?

- Нийслэлийн нийт хүн амын  74 хувь нь коронавирусээс сэргийлэх нэгдүгээр тунд, 73 хувь нь хоёр дахь тунд хамрагдсан бол вакцины гурав дахь тун буюу сэргээх тунд хүн амын 11 хувь нь хамрагдаад байна. Сэргээх тунгийн вакцинжуулалтыг наймдугаар сард АстраЗенека вакцинаар эхэлсэн бөгөөд эхэн үед эрүүл мэндийн байгууллагын ажилтан, эмч мэргэжилтнүүдийг хамруулж байсан бол есдүгээр сарын 11-нээс 18-аас дээш насны иргэдэд хийж эхэлсэн юм. Гурав дахь тунгийн дархлаажуулалтыг  эхлээд 20 хонож байгаа ч  иргэд эхний  хоёр вакцинд хамрагдсан шиг идэвхтэй биш байна. Гэвч сэргээх тун буюу гурав дахь тун хийлгэх нь коронавирусээс сэргийлэхэд нэн тустай гэдгийг онцолмоор байна.

Дэлхийн улс орнуудын туршлагаас харсан ч гурав дахь тунг чухалчилж байна. Азийн орнуудаас Камбож, Европын орнуудаас Франц, Герман зэрэг орон гурав дахь тунг есдүгээр сараас эхлэн хийж байна. Мөн ОХУ, Израйл, Турк зэрэг орнууд ард иргэддээ санал болгох хэмжээнд байгаа. Гурав дахь тун нь өмнө хийгдсэн хоёр тунгийн нөлөөгөөр биед бүрэлдсэн эсрэг биетийг сэргээх онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, гурав дахь тун хийлгэснээр өмнөх хоёр тунгийн нөлөөлөл улам сайжирна. Тиймээс иргэд та бүхнийг дархлаажуулалтад идэвхтэй хамрагдахыг уриалж байна.

-Хоёр удаагийн вакцин хийлгэсэн иргэд хэдий хэр хугацааны дараа гурав дахь тунд хамрагдах вэ. Халдвар аваад эдгэсэн иргэд хамрагдах ёстой юу. Энэ бүгдийг мэдэхгүйгээс иргэд хойрго хандаж байна уу?

-Вакцины хоёр дахь тунд хамрагдаад 90 хоног буюу гурван сар болсон иргэд сэргээх тун буюу гурав дахь тунд сайн дурын үндсэн дээр хамрагдана гэж Эрүүл мэндийн сайдын тушаалд тун тодорхой заасан байдаг. Харин коронавирусийн халдвар авч өвдөөд эдгэсэн иргэд хоёр сар буюу 60 хоногийн дараа сэргээх тун хийлгэх ёстой юм. Дархлаажуулалтын цэгүүд хэвийн ажиллаж байгаа.

Дэлгэрэнгүй унших

Тод индэр

Геодези, усны барилга, байгууламжийн газрын ой тохиож байна

Огноо:

,

Геодези, усны барилга, байгууламжийн газар ОНӨААТҮГ-ын  таван жилийн ой тохиож байна. Тус байгууллага нь Улаанбаатар хотын иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах бололцоог бүрдүүлж, үерийн далан, авто замын дэд бүтцийг үерийн усанд автахаас сэргийлэх ажлыг хариуцахын зэрэгцээ эдгээрийн засвар, ашиглалт, угсралтыг хариуцан ажилладаг. 

Мөн нийслэлийн зургаан дүүргийн авто замын борооны ус зайлуулах 169 км урт шугам сүлжээ, хүлээн авах 3387 шүүрт худаг, 3745 үзлэгийн худаг болон үерийн далан шуудууны цэвэрлэгээ, арчилгааг хариуцан ажилладаг юм. Тус байгууллагын ойн ёслолд Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Д.Сумъяабазар, НИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн Нарийн бичгийн дарга Б.Батбямба, Нийслэлийн Инновац, технологийн асуудал хариуцсан төслүүдийн удирдагч Д.Ихбаяр, Улаанбаатар хотын Захирагчийн ажлын албаны дарга Т.Гантөмөр нарын албаны хүмүүс оролцсон.

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Д.Сумъяабазар ёслолын үеэр нийслэлчүүдийг ая тухтай аж төрөхөд оруулж буй тус байгууллагынхны хувь нэмрийг өндрөөр үнэлээд, цаашид техникийн хангамжийг нэмэгдүүлж, ажилтан, албан хаагчдын ажлын нөхцөлийг сайжруулах чиглэлд хийх ажил байгааг онцоллоо. Тэрбээр үргэлжлүүлэн “Ирэх 2022 он бол нийслэлийн хувьд онцлог жил. Хот хууль, эрх зүйн хувьд шинэчлэгдээд зогсохгүй харьяа алба, агентлаг бүрд ажил хөдөлмөр өрнөсөн, амжилт бүтээл ундарсан жил байх болно. Төсвийн болоод нийслэлийн, бусад эх үүсвэрээр хийж хэрэгжүүлэх олон олон ажил та биднийг хүлээж байна. Хотын хөгжлийн төлөөх ирээдүйн их үйлсэд нь амжилт хүсье” хэмээв.

Энэ үеэр Геодези, усны барилга, байгууламжийн газар ОНӨААТҮГ-ын дарга Л.Ариунтуяа “2021 онд манай байгууллага урьд урьдаас бүтээлч, илүү хэмнэлттэй, илүү эв нэгдэлтэй  ажиллах зорилт дэвшүүлэн ажилласан.  Иргэдийн амьдралын чанарт шууд нөлөөлдөг үерийн далан суваг, авто замыг бороо, үерийн уснаас ангид байлгахад анхаарч ажиллалаа. Ирэх он жилүүдэд эхлүүлсэн бүтээн байгуулалтын ажлуудыг эрчимжүүлэх, шинэ санаачилга гарган ажиллах боломж бүрдэнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Тухайлбал, насжилт өндөртэй шугам сүлжээг шат дараатай солих, шинээр барилга, байшин ашиглалтад оруулахад хөрсний ус зайлуулах дэд бүтэц заавал хийдэг байх эрх зүйн орчин бүрдүүлэх зэрэг олон ажил хийхээр төлөвлөөд байна” хэмээн өгүүлсэн юм.

Геодези, усны барилга, байгууламжийн газар ОНӨААТҮГ нь энэ онд Долоон буудал, Баянбүрдийн тойрог, “Чингис” зочид буудал орчимд борооны усны  инженерийн дэд бүтцийг бүрэн шийджээ. Мөн Нисэх, Зайсан гэх мэт долоон байршилд томоохон бүтээн байгуулалт хийсэн байна.  Өдгөө Баянзүрх дүүргийн 25, 26 дугаар хороо, Зайсан орчмын иргэдийг тав тухтай орчинд амьдруулах, тухайн хэсэгт борооны ус тогтохгүй байх нөхцөл бүрдүүлэхээр бүтээн байгуулалтыг хийж буй юм. Тус байгууллага 141 ажилтан, ажиллагсадтай бөгөөд тэднээс цөөнгүй нь хөдөлмөрөө үнэлүүлж шагнуулсан. Нийслэлийн Засаг даргын зүгээс тус байгууллагын залуу шилдэг ажилтанд түрээслээд өмчлөх байрны түлхүүр гардуулж, баяр дээр нь баяр нэмлээ.  

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Тод мэдээ1 цаг 6 минут

Үндсэн хуулийн цэцийн их суудлын хуралдааны талаар мэдээлэл танилцуу...

Тод мэдээ1 цаг 12 минут

Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг нөх...

Тод мэдээ1 цаг 15 минут

УИХ-ын 2021 оны намрын ээлжит чуулган Баасан гарагт 10.00 цагаас эхэ...

Тод мэдээ1 цаг 19 минут

Сэрэмжлүүлэг

Чөлөөт бүс1 цаг 22 минут

Б.Лхагвасүрэн: “Соёл-Эрдэнэ” хамтлагийн 50 жилийн ойд зо...

Тод мэдээ1 цаг 26 минут

Ажлын хэсэг Дархан-Уул аймагт ажиллаж байна

Тод индэр1 цаг 30 минут

Ч.Дугаржав: Модод хотын дуу чимээг шингээж авдаг учраас стресст их о...

Өнөөдөр1 цаг 34 минут

Өнөөдөр Улаанбаатарт ажиллах дархлаажуулалтын цэгүүд

Өнөөдөр1 цаг 38 минут

Улаанбаатарт өдөртөө 7 хэм дулаан

Өнөөдөр1 цаг 42 минут

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, эдлэл, идээ, ундаа олдоно

Тод индэр2021/09/28

Ж.Отгонболд: Гурав дахь тун хийлгэснээр өмнөх хоёр тунгийн нөлөөлөл ...

Тод мэдээ2021/09/28

“Бэлх”, “100 айл” дахь цагдаагийн хэсгийн ши...

Санал болгох