Хэн юу хэлэв...
Г.Довчиндорж: Баавгайн төрлийн амьтдын эмэгчинүүд хоёр жилд нэг удаа үржилд ордог
-Мазаалай баавгайн хамгааллын ажил хэр хийгдэж байна. Одоо тоо толгой хэд орчим байгаа вэ?
-Мазаалай баавгай монгол орны нэн ховор амьтан. Анх шинжлэх ухаанд нээгдэж, манай оронд мазаалай гэдэг амьтан байгаа гэдгийг мэдсэнээс хойш албан ёсоор нэг л удаа тооллого зохион байгуулсан. Энэ тооллогын 2004 онд хийж, 20-22 мазаалай байна гэсэн тоо гарч байв. Бусад тоон мэдээлэл нь тооллогын үр дүн гэхээс илүү судлаачдын урт хугацааны ажиглалт, дэвшилтэд технологи ашигласан судалгааны үр дүнгүүд юм. Судлаачдын тоо харилцан адилгүй байдаг нь тэдний хэрэглэж байгаа арга зүйтэй холбоотой. Зарим нь ул мөрөөр, биеэр үзэгдсэн байдлыг үндэслэж гаргасан тоо байхад, зарим нь автомат камерын судалгаанд үндэслэж гарсан байх жишээтэй. Хамгийн сүүлд Монгол улсын Засгийн газар, БНХАУ-ын Засгийн газартай хамтарч мазаалай хамгаалах чиглэлээр ажилласан судалгааны багийн 2022 онд гарсан тоогоор 52-55 мазаалай баавгай байна гэж бүртгэгдсэн. Энэ тоог мазаалайн үсний дээжийг урхи ашиглан цуглуулж, генетикийн мэдээлэл ялгаж гаргасан байдаг. Ийм мэдээллээр хэчнээн баавгай байгааг мэдээд зогсохгүй тэдгээрийн нас, хүйс, удам төрлийн холбоог тодорхойлох боломжтой. Байгаль хамгааллын хувьд мазаалай баавгайн тоо толгой хэд байгаа нь номер нэг чухал асуудал биш. Харин тухайн популяци хэр эрүүл бүтэцтэй байгаа нь өөрөөр хэлбэл эр, эм бодгалийн болоод эх төлийн тооны харьцаа хэр зөв байгаа эсэх нь илүүтэй сонирхол татдаг.
-Манай улс мазаалай баавгай хамгаалах тал дээр ямар ямар чухал ажлууд хийж байсан бэ?
Мазаалай баавгай болон хавтгай тэмээний амьдрах орчныг хамгаалах зорилгоор Говийн Их Дархан Цаазат Газрыг А, Б хэсэгтэйгээр 1975 онд байгуулсан. Ирэх жил 50 жилийн түүхэн ой тохионо. Тус дархан газар нь хамгаалж буй нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр дэлхийд эхний 15 -д багтдаг. Энэ бол миний бодлоор мазаалай хамгаалах талаар монголын төрөөс авч хэрэгжүүлсэн хамгийн далайцтай ажлын нэг байх. Дараа нь 1987 оноос мазаалай баавгайд нэмэлт тэжээл тавьж өгөх ажлыг хийж эхэлсэн. Ингэснээр ган гачигтай жилүүдэд баавгайг өлбөрч үхэхээс сэргийлэхэд чухал ажил болж чадсан. Мөн мазаалай амьдарч байгаа бүс нутагт ус цэгийн тоог нэмэгдүүлэх, шинээр гаргах, хөв байгуулах гэх мэт биотехникийн шинжтэй ажлууд олноор хийгдэж байгаа. Сүүлийн жилүүдэд автомат камерын судалгааг түлхүү хэрэглэж байгаа.
-Ховор амьтдыг өсгөж үржүүлэх, хамгаалах ажлыг хэрхэн хийж байж, тоо толгойг нь нэмэгдүүлэх вэ. Судалгааны ажил хийгдэж байгаа юу?
-Мазаалай дэлхий дээр байгаа бусад баавгайн зүйлүүдтэй харьцуулахад говь цөлд амьдардгаар онцлогтой. Мөн тоо толгойн нэн цөөн. Манай орны хувьд мазаалай баавгайг 2023 онд “Монгол орны бахархалт амьтан” болгож зарласан. Манай улсын хууль эрх зүй болон нэгдэн орсон олон улсын гэрээ конвенцоор эрх зүйн хувьд нэлээд сайн хамгаалагдсан.
Судалгааны тухайд сансрын болон радио дохиолол бүхий хүзүүвч зүүх ажил хийгдэж байгаа. Одоогоор 30 орчим мазаалайд хүзүүвч зүүж мэдээлэл цуглаад байна. Сүүлийн 2 жилд хоёр мазаалай баавгайд шинээр хүзүүвч зүүсэн. Мөн автомат камер, генетикийн судалгаанууд хийгдэж байгаа.
-Тоон толгойн яагаад өсөхгүй байна вэ?
-Байгаль дээр үржил явагдсаар байгааг автомат камер болон шууд ажиглалтаар бүртгэж байгаа бамбаруушнууд харуулж байна. Жил бүр шахуу нялх бамбарууш автомат камерт бүртгэгддэг.
Өөрөөр хэлбэл төл бол авч байгаа. Гэвч тухайн бамбаруушнуудаас хэчнээн нь 2-3 нас, цаашлаад бие гүйцэж байгаа эсэх нь тодорхойгүй. Баавгай төрлийн амьтад бага насандаа их хорогддог судалгаа бий. Үнэндээ бол мазаалай баавгайн тоо толгой бидний хүссэн шиг өсөөгүй байна.
Цаашид бид энэ ховор амьтны тоо толгойг өсгөе гэвэл хамгаалалын шинэ менежмент авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй болов уу гэж судлаачдын хувьд үздэг.Сүүлийн жилүүдэд хийгдсэн генетикийн судалгааны үр дүнгээс харахад мазаалай баавгай цөөн тооны бодгалиудад цус ойртолт маш өндөр гарсан байдаг. Цус ойртолт их байгаа нь нялх төлийн мэнд үлдэлтэд сөргөөр нөлөөлж магад учир түүний цусыг сэлгэх хэрэгтэй болов уу. түүний хамгийн ойрын цусан төрөл нь Гималайн хүрэн баавгай гэсэн судалгааны үр дүн ч бий. Энэ ажлыг лабораторийн нөхцөлд эсвэл тусгай бэлтгэсэн зориулалтын орон зай үүсгэж туршиж үзэх боломжтой. Онолын болон процессын хувьд бүрэн боломжтой гэж бодож байна.
БААВГАЙН ТӨРЛИЙН АМЬТДЫН ЭМЭГЧИНҮҮД ХОЁР ЖИЛД НЭГ УДАА ҮРЖИЛД ОРДОГ
-Таны ярианд баавгай бага насандаа хорогдох тохиолдол байдаг гэлээ. Шалтгааныг судалж байгаа юу?
-Ер нь энэ амьтны талаар маш олон зүйлийг бид одоог хүртэл таньж мэдээгүй байна. Судлахад ч тийм хялбар амьтан биш. тун цөөхүүлээ, алс зэлүүд газар амьдардаг. Судлаачдын ажиглалт, судалгааны үр дүн болон бусад баавгайн зүйлүүд дээр хийсэн үр дүнгээс харахад нялх төрлийн хорогдол өндөр байдаг гэдгийг түрүүн дурдсан. Үүнд зан төрхийн нөлөө ч байгаа байх.
Баавгайн төрлийн амьтдын эмэгчинүүд хоёр жилд нэг удаа үржилд ордог. Бамбаруушаа хоёр жил дагуулж өсгөдөг. Мал шиг жил бүр төллөдөггүй гэсэн үг. Үржилд орох нас бас хожуу. Гэтэл эр баавгайн хувьд жил бүр ороо ордог. Энэ үед эр баавгай нялх бамбарууштай эмэгчинтэй таарвал түүний үр төлийг устгадаг. Хэрэв нялх бамбаруушийг үгүй хийвэл эмэгчин баавгай тухайн жил дахин үржих боломжтой болно.
Эр баавгайны хувьд өөрийнхөө үр төлийг үлдээх нь хамгийн чухал. Арсланд ийм зан төрх байдгийг хүмүүс их сайн мэддэг дээ.Нөгөө талаараа Алтайн өвөр говийн байгалийн нөхцөл эрс тэс. Бага залуу амьтан дасан зохицож амьдрахад хүнд. Мазаалай баавгайн бамбарууш хоёр нас хүрээд эхээсээ салж, бие даан амьдарч эхэлдэг. Энэ үед аль ч төрлийн амьтанд хорогдол их гардаг. Учир нь эхийн хамгаалалт, нөмөр байхгүй болно гэсэн үг. Бие дааж хоол ундаа идэх чадвар дадлаас болдог байж болно.
-Манай оронд мазаалай баавгайг нутагшуулах ажил хийгдэж байсан уу?
-Одоогийн байдлаар тийм ажил хийгдээгүй. Харин мазаалай баавгайн үржүүлэх ажлыг хийх гэж оролдож байсан түүх бий. 2000 оны эхээр монголд анх мазаалай баавгай үржүүлэх төвийг ГИДЦГ-ын А хэсгийн орчны бүсэд байгуулж байсан. Байшин сав, хашаа хороо нь одоо хүртэл байгаа. Гэвч үржүүлгийн төвөө байгуулсан боловч баавгайгаа барьж авчраагүй.
-Яагаад?
Тухайн үед бидний зөвлөгөө авч байсан олон улсын судлаачид “мазаалай баавгайн талаар хангалттай мэдлэг мэдээлэл цуглаагүй гэж үзсэн. Иймд шууд байгалиас зэрлэг амьтныг авч ирээд үржүүлгийн төвд тэжээх нь өөрөө эрсдэл ихтэй гэж үзээд болгоомжилж энэ ажил зогссон.
-Одоо хийх боломжтой юу?
-Тухайн үед барьсан байшин барилга, хашаа саравчны тухайд бол 20 гаруй жил болсон учраас хуучирсан. Тэгээд ч өнөө үеийн амьтан үржүүлэх, өсгөх орчны стандарт шаардлагад нийцэхгүй болсон.
-Мазаалай баавгай ихэвчлэн хаагуур нутаглаж байна вэ?
-Мазаалай баавгайн тархац Монгол орны баруун өмнөд хэсэгт Говь-Алтай, Баянхонгор аймгийн хил залгаа таван сумын нутгийг дамнан оршдог. Үүнд: Говь-алтай аймгийн Алтай, Цогт, Эрдэнэ, Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр, Шинэжинст сумд хамрагдана. Сүүлийн үеийн хүзүүвч зүүсэн мазаалай баавгайн мэдээллээс харахад тархац нь зүүн тал руу буюу Өмнөговь аймгийн баруун хэсэгт нэлээд гүн явсан үр дүн харагдаж байгаа.
Баавгай хоёр нас хүрээд өөрөө бие дааж амьдарч эхлэхдээ өөрийн эзэмшил нутгаа тэлэх оролдлого хийдэг бололтой. Хэдэн жилийн өмнө Говь -Алтай аймгийн Дэлгэр сумын нутагт мазаалай баавгай тохиолдож байв. Энэ нь үндсэн байршлаас 150-200 км-ын алсад явж байсан гэсэн үг. Мөн хүзүүвч зүүсэн баавгай улсын хил давж байсан тохиолдол ч гарч байсан.
МАЗААЛАЙ БААВГАЙ БАЖУУНА БУЮУ НАМХАН ГИШҮҮН ГЭДЭГ УРГАМЛЫН ҮНДСЭЭР ИХ ХООЛЛОДОГ
-Мазаалай баавгай голчлон юугаар хооллодог вэ?
-Баавгай төрлийн амьтад ангилал зүйд хувьд махчид. Гэхдээ идэш тэжээлийн хувьд холимог идэштэн. Мазаалай баавгай бажууна буюу намхан гишүүн гэдэг ургамлын үндсээр их хооллодог. Энэ ургамал түүний идэш тэжээлийн 60 орчим хувийг эзэлдэг. Дараагийн чухал хоол нь хармаг юм. Говийнхон их сайн мэднэ. Энэ ургамлын жимсээр түлхүү хооллодог. Мөн хөмүүл, зээргэнэ, хялгана, сухай зэрэг ургамлаар хооллодог. Тэр болгон амьтан барьж иддэггүй. Баавгайд баригдах амьтан ч ховор. Цөөхөн тохиолдолд жижиг мэрэгчид, шувуу, өндөг, гүрвэл, могой, царцаа бусад шавьж зэргээр хооллодог гэсэн судалгаа бий. Мөн хааяахан ховор тохиолдох сэг зэмээр хооллосон байдаг.
–Сүүлийн үед мазаалай хамгаалах тал дээр ямар ажлууд хийгдсэн бэ?
-Монгол улсын Засгийн газраас 2023 онд мазаалай баавгай “Үндэсний бахархалт амьтан” –аар зарлаж 2024 оныг “Мазаалай хамгаалах жил” болгосон. Энэ хүрээнд МУ-ын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дэргэд ажлын хэсэг байгуулан олон ажил хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна.
Тухайлбал,
- Мазаалай баавгайн тухай богино хэмжээний шторкуудыг бэлтгэн телевизүүдээр цацаж эхлээд байна.
- Мазаалай баавгайн нутгаар аялсан нь хүүхдэд зориулсан комикс ном гаргалаа
- Мазаалай баавгайн тухай баримтат кино хийгдэж байна
- Мөн судалгааны ажлыг дэмжих зорилгоор нэмж автомат камер худалдан авах ажлыг зохион байгуулж байна.
- Хамгийн ойрын ажил гэвэл 12.09 өдөр болох “Мазаалай баавгайн судалгаа хамгаалал” олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болж байгаа
- Хуралд мазаалай баавгайн тухай 10 орчим илтгэлийг үндэсний судлаачид болон АНУ, БНХАУ-ын судлаачид хэлэлцүүлнэ.
хурлын үйл ажиллагаа онлайнаар шууд олон нийтэд хүрэх тул эндээс иргэд мазаалай баавгайн тухай шинэ соргог мэдээлэл авах бүрэн боломжтой.
-Хурлаас ямар үр дүн гарахыг хүлээж байна вэ?
Бид үндэсний бахархалт амьтан мазаалай баавгайн талаарх мэдлэгээ хуваалцах сайхан завшаан болно. Нөгөө талаар цаашид төрөөс авч хэрэгжүүлэх хамгааллын төлөвлөгөөг гаргахад хуралд оролцож буй эрдэмтэн судлаачид, иргэний нийгэмийн төлөөлөл, олон нийтийн саналыг авах сайхан боломж бүрдэнэ гэж найдаж байна.
Танд баярлалаа. Та бүхний ажилд амжилт хүсье.
Хэн юу хэлэв...
Эрчим хүчний шинэчлэл, ногоон шилжилтийг цогцоор нь хийнэ
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх эрчим хүчний салбарын төлөөлөл, инженер, техникийн ажилтнуудтай уулзлаа.
Ерөнхийлөгч, эх орныхоо өнцөг булан бүрд ард иргэд, албан байгууллага, үйлдвэр, үйлчилгээг эрчим хүчээр хангаж байгаа ажилтан, албан хаагчид, инженер, техникийн ажилтнууд, ахмадуудад ард түмний нэрийн өмнөөс талархал илэрхийллээ.
Тэрбээр төрийн тэргүүнээр сонгогдсоноосоо хойш хийсэн ажил, хэрэгжүүлж байгаа үндэсний хөдөлгөөн, хөтөлбөрийн үр дүн, гадаад харилцаа, улс орны нийгэм, эдийн засгийн байдал зэргийн талаар товч танилцууллаа.
Ерөнхийлөгч, XX зуун тусгаар тогтнол, хөгжил дэвшлийн зуун байсан бол XXI зуун эдийн засгийн тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлаа хангасан, үйлдвэрлэгч улс болох зуун байх учиртай. Үүнд эрчим хүчний салбарынхны оруулах хувь нэмэр асар их гэж үздэгээ хэллээ.
Эдийн засаг тэлж, уул уурхай, үйлдвэрлэл, хот байгуулалт эрчимтэй хөгжиж байгаа ч эрчим хүчний салбар энэ өсөлтийг бүрэн гүйцэж чадахгүй байна. Өвлийн оргил ачааллын үед гэхэд л хэрэглээний тодорхой хэсгийг импортоор хангадаг.
Хуучирсан тоноглол, санхүүгийн хүндрэл, хүний нөөцийн хомсдол зэрэг нь энэ салбарын хөгжилд томоохон сорилт болсоор байгааг Эрчим хүчний сайд Б.Найдалаа хэллээ.
Салбарын яам цаашид эрчим хүчний салбарыг шинэ шатанд гаргах нэг бодлого, гурван зарчим, есөн ажилд тулгуурласан шинэчлэлийн бодлого хэрэгжүүлж байна.
Энэ нь эрчим хүчний шилжилтийн стратегийг тодорхойлж, эрчим хүчний шинэчлэл, ногоон шилжилт, эрчим хүчний экспортыг цогцоор нь хийнэ гэсэн үг юм.
“Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөн, “Цагаан алт” хөтөлбөр нь тогтвортой хөгжил, эдийн засгийн төрөлжилт, ногоон бодлогын чухал тулгуур гэж эрчим хүчний салбарынхан үзэж байна.
Засгийн газар 2024-2028 оны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөндөө 5,000 гаруй мегаваттын чадал бүхий шинэ эх үүсвэр бий болгож, дамжуулах сүлжээний төслүүдийг үе шаттай хэрэгжүүлэхээр тусгасан.
Мөн сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүч хуримтлуулах систем, өндөр хүчдэлийн үндэсний сүлжээ, бүс нутгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлж, Зүүн хойд Азийн цэвэр эрчим хүчний тоглогч болох зорилго тавьжээ.
Энэ хүрээнд:
- Хэрэглэгч төвтэй байх,
- Эрчим хүчний найдвартай, аюулгүй байдлыг хангах,
- Чөлөөт зах зээл, шударга өрсөлдөөн, хувийн хэвшлийн оролцоог дэмжихийг зорьж байна.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Эрчим хүчний угсралт, засварын “МЭЗ” ХХК-ийн технологийн зөвлөх инженер, Монгол Улсын зөвлөх инженер Жулхацын Цээлээсүрэн, Эрчим хүчний зохицуулах хорооны дарга, Монгол Улсын зөвлөх инженер Эрдэнэчулууны Түвшинчулуун нарт Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан цол хүртээлээ.
Мөн нэр бүхий эрхмүүдийг төрийн дээд одон, медалиар шагналаа.
Хэн юу хэлэв...
Скүүтер, сурроны осолд хяналт тавих, зам, тээврийн салбарынханд хариуцлага чангатгах үүрэг өгөв
Зам, тээврийн сайдын ээлжит шуурхай хуралдаан өнөөдөр (2026.06.09) болж, автозам, төмөр зам, иргэний нисэхийн салбарт хэрэгжиж буй бүтээн байгуулалтын ажлуудыг эрчимжүүлэх, НҮБ-ын "COP-17", “Дэлхийн адууны өдөр" зэрэг олон улсын томоохон арга хэмжээ, хурал уулзалтын бэлтгэл ажлыг сайтар хангаж ажиллах тухай асуудлыг хэлэлцлээ.
Хуралдааны эхэнд, Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан харьяа байгууллагуудад хариуцлагыг чангатгах, бүтээн байгуулалтын ажлыг эрчимжүүлэх чиглэлээр хэд хэдэн онцгой үүрэг даалгаварыг өглөө. Тухайлбал, сүүлийн үед нийслэл хотод скүтер, суррон, мопедтой холбоотой осол аваарын тоо нэмэгдэж буйтай холбогдуулан энэ асуудалд онцгой анхаарал хандуулж ажиллах, насанд хүрээгүй хүүхдээр цахилгаан тээврийн хэрэгсэл жолоодуулахгүй байх, холбогдох байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, хяналт шалгалтыг чангатгаж ажиллахыг үүрэг болголоо.
Мөн ЗТЯ-ны Автотээврийн бодлого зохицуулалтын газарт цахилгаан тээврийн хэрэгслийн үйлчилгээ эрхэлдэг аж ахуй нэгжүүдтэй уулзалтыг зохион байгуулж, хууль, дүрмийн хэрэгжилтийг хамтран сахиулах чиглэлээр нэгдсэн зохицуулалт хийж ажиллахыг санууллаа.
”Нээлттэй хаалганы өдөр”-өөр иргэд, олон нийтэд бүтээн байгуулалтын ажлуудаа танилцуулна
ЗТЯ-наас энэ сарын 15, 16,17-ны өдрүүдэд Сүхбаатарын талбайд зохион байгуулах “Нээлттэй хаалганы өдөрлөг”-ийн бэлтгэл ажлыг сайтар хангаж, бүх байгууллагуудыг идэвхтэй оролцохыг үүрэг болголоо. Мөн энэ үеэр зам тээврийн салбарт 2026 онд хэрэгжиж буй томоохон бүтээн байгуулалтын ажлууд, салбарын шинэчлэл, үйлчилгээний талаарх мэдээллийг иргэдэд нээлттэй хүргэж, төрийн үйлчилгээг газар дээр нь шуурхай хүргэж ажиллахыг чиглэл болголоо.
Нисэхийн салбарыг шатахууны нөөц бүрдүүлэлтэд онцгой анхаарч ажиллахыг сануулав
Мөн хурлаар олон улсын геополитикийн нөхцөл байдал, нефтийн үнийн өсөлттэй холбоотойгоор иргэний нисэхийн байгууллагуудад шатахууны нөөц бүрдүүлэлтэд онцгой анхаарч ажиллахыг анхаарууллаа. Тухайлбал, ИНЕГ, ИНҮТ, “МИАТ” ТӨХК зэрэг байгууллагуудад гадаад дотоод нислэгийн тогтвортой үйл ажиллагааг хангаж ажиллах чиглэл өглөө.
Түүнчлэн иргэний нисэхийн салбарынханд олон улсын “DRONECON-2026” дрон болон агаарын шоу тэмцээнийг амжилттай зохион байгуулсанд талархал илэрхийлж, дараагийн чухал ажлуудад анхаарал хандуулж ажиллахыг сануулав.
Түүнчлэн энэ онд Ховд, Өмнөговь, Хөвсгөл, Баян-Өлгий 4 аймгийн нисэх буудлыг олон улсын шууд нислэг хүлээн авах боломжийг бүрдүүлэх, үүнтэй холбоотойгоор орон нутгийн нислэгийн хуваарь, төлөвлөлтийг сайжруулах, жуулчдын аюулгүй байдал, тав тухыг бүрдүүлэх, шөнийн нислэгийн аюулгүй ажиллагаанд онцгой анхаарч ажиллахыг анхаарууллаа.
Иргэний нисэхийн үндэсний төв (ИНҮТ)-д Бүсийн нислэгийн хөдөлгөөний удирдлагын төв буюу “цэнхэр барилга”-ын ажлыг эрчимжүүлж, тус барилгын дээвэр, гадна талын пасад зэргийг сольж шинэчлэхийг үүрэг болгоод, төлөвлөсөн хугацаанд нь ашиглалтад оруулахыг дахин санууллаа.
ИНЕГ болон бусад байгууллагад олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагын (ICAO) аюулгүй ажиллагааны шалгалтын комиссоос өгсөн зөвлөмжийг хэрэгжүүлж, анхаарч ажиллах шаардлагатайг онцлов.
Зам, гүүрийн ажлын хяналтыг чангатгаж, үер, усны эрсдэлийг тооцоолж ажиллахыг анхаарууллаа
Төмөр зам болон авто замын байгууллагуудад урин дулааны улиралд үер усны эрсдэлийг урьдчилан тооцоолж, зам, гүүрийн ус зайлуулах байгууламж, хоолой, сувгийн бэлэн байдлыг хангаж ажиллах үүрэг өглөө. Ялангуяа говийн бүсэд хэрэгжиж буй бүтээн байгуулалтын төслүүдэд үерийн эрсдэлийг нарийн тооцоолж, барилга байгууламжийг хамгаалах шаардлагатайг онцгойлон анхаарууллаа. Мөн Замын-Үүд, Чойрын чиглэлд даац хэтрүүлсэн тээврийн хэрэгслээс үүдэлтэй автозамын эвдрэл нэмэгдэж байгаатай холбоотойгоор уул уурхайн бүтээгдэхүүн тээвэрлэж буй тээврийн хэрэгслийн жин хэмжилтэд анхаарах, хяналт шалгалтыг эрчимжүүлэн ажиллах чиглэл өгөв.
”COP-17" хуралд тээврийн салбар онцгой үүрэг хариуцлагатай оролцоно
Хуралдаанаар хэлэлцсэн бас нэгэн чухал асуудал нь, Монгол Улсад ирэх наймдугаар сард зохион байгуулагдах НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурал буюу (COP17)-ын үеэр олон зочин төлөөлөгчид хүрэлцэн ирэх тул уг арга хэмжээний тээвэрлэлт, зохион байгуулалтын ажлуудад ЗТЯ болон харьяа байгууллагууд өндөр үүрэг хариуцлагатай оролцохыг салбарын сайд онцгойлон анхаарууллаа.
Мөн аялал жуулчлал, бүтээн байгуулалтын улирал идэвхжиж буйтай холбогдуулан ЗТЯ болон харьяа байгууллагуудын удирдлагууд хувийн ажлаар чөлөө зөвшөөрөл авах, гадаад руу томилолтоор явах, ээлжийн амралт авахгүй байх, баяр наадам, тэмдэглэлт өдрийг түр завсарлах, төрийн албан хаагчдын сахилга хариуцлага, ёс зүйг чангатгаж ажиллахыг анхаарууллаа.
Хурлын төгсгөлд, харьяа байгууллагуудын өдөр тутмын үйл ажиллагааны тайлан мэдээллийг сонсож, тулгамдаж буй зарим асуудлыг шуурхай шийдвэрлэж ажиллах чиглэл өгөв гэж Зам тээврийн яамнаас мэдээллээ.
Хэн юу хэлэв...
Онлайн тоглоом хаагдвал хэрэглэгчийн эрх яах вэ
Онлайн видео тоглоомын ертөнцөд хэрэглэгчийн эрхтэй холбоотой маргаан улам хурцдаж байна. Учир нь зарим тоглоомын компани серверээ хааснаар хэрэглэгчдийн худалдаж авсан тоглоом цаашид тоглох боломжгүй болдог аж.
Америкийн ютүбер Росс Скоттын 2024 онд эхлүүлсэн “Stop Killing Games” буюу “Тоглоомуудыг устгахаа зогсооё” нэртэй хэрэглэгчийн эрхийн хөдөлгөөн энэ асуудлыг олон улсын түвшинд гаргаж иржээ.
Тус хөдөлгөөн нэгдүгээр сард Европын Комисст 1.3 сая орчим гарын үсэг бүхий өргөдөл хүргүүлсэн бөгөөд үүний дагуу дөрөвдүгээр сард Европын Парламентын нээлттэй сонсгол болсон байна. Одоо уг асуудал Европын холбооны шийдвэрийг хүлээж байна.
Энэ хөдөлгөөн Францын Ubisoft компани онлайн горимд суурилсан “The Crew” уралдааны тоглоомын серверийг 2024 онд хаахаа зарласны дараа эрчимжжээ. Тус тоглоом нийт 12 сая гаруй тоглогч татсан ч сервер хаагдсанаар тоглоом үндсэндээ ашиглах боломжгүй болсон байна.
Ubisoft компани серверийн дэд бүтэц болон лицензийн хязгаарлалттай холбоотойгоор ийм шийдвэр гаргасан гэж тайлбарласан. Харин тоглогчдын зүгээс асуудал нь дэмжлэг зогссонд бус, худалдаж авсан тоглоомдоо бүрэн нэвтрэх боломжоо алдсанд байна гэж үзэж байгаа юм.
Росс Скотт “бүх хувилбар нь идэвхгүй болж, дэлхий дээр хэн ч тухайн тоглоомыг ажиллуулах боломжгүй болох”-ыг тоглоомыг “устгаж” байгаатай зүйрлэжээ. Түүний хэлснээр, компаниуд заавал серверээ үүрд ажиллуулах албагүй ч тоглоомоо хаахдаа хэрэглэгчид цаашид ашиглах боломж үлдээх ёстой.
Тоглоомын салбарын компаниуд энэ байр суурийг эсэргүүцэж байна. Европын томоохон тоглоом хэвлэгчдийг төлөөлдөг Video Games Europe байгууллага онлайн үйлчилгээ эдийн засгийн хувьд үр ашиггүй болсон тохиолдолд сервер хаах боломж компаниудад байх ёстой гэж мэдэгджээ. Мөн ийм шаардлага нь онлайн тоглоом хөгжүүлэх өртгийг нэмэгдүүлж болзошгүй гэж анхааруулсан байна.
Харин “Stop Killing Games” хөдөлгөөнийхөн компаниудыг серверээ үргэлжлүүлэн ажиллуулахыг шаардаагүй гэдгээ онцолж байна. Тэдний хувьд тоглоомын “ашиглалтын төгсгөлийн төлөвлөгөө” буюу сервер хаагдсаны дараа офлайн горимоор тоглох боломжтой болгох, эсвэл хэрэглэгчид өөрсдөө ажиллуулах программ хангамж гаргаж өгөх зэрэг шийдэл хэрэгтэй гэж үзэж байгаа юм.
Сүүлийн жилүүдэд онлайн хамааралтай “live-service” төрлийн тоглоомууд нэмэгдсэнээр энэ асуудал улам анхаарал татах болжээ. Зарим тоглоом хэдхэн долоо хоногийн дараа хаагдах тохиолдол ч гарсан байна. Жишээлбэл, Sony компанийн “Concord” тоглоом 2024 онд гарснаасаа хойш хоёр долоо хоног хүрэхгүй хугацаанд хаагдсан ч хэрэглэгчдэд төлбөрийг нь буцаан олгожээ.
Одоогоор Европын Комисс “Stop Killing Games” хөдөлгөөний ирүүлсэн өргөдөлд долоодугаар сарын 27-ны дотор хариу өгөх ёстой. Мөн Францын хэрэглэгчийн эрхийн байгууллага Ubisoft компанийн эсрэг шүүхэд хандсан бол Их Британид энэ асуудлаар парламентын хэлэлцүүлэг болсон ч Засгийн газар одоогоор хэрэглэгчийн эрхийн хуульд өөрчлөлт оруулах төлөвлөгөөгүй гэдгээ мэдэгдсэн байна.
АНУ-д ч мөн энэ асуудал анхаарал татаж эхэлжээ. Калифорни мужид хэлэлцэгдэж буй “Protect Our Games Act” хуулийн төсөл батлагдвал компаниуд онлайн дэмжлэг зогссоны дараа тоглоомыг цаашид ашиглах боломжтой болгох, эсвэл хэрэглэгчдэд төлбөрийг буцаан олгох шаардлагатай болох юм.
Ийнхүү цахим бүтээгдэхүүн худалдан авсан хэрэглэгч үнэхээр эзэмшигч мөн үү, эсвэл зөвхөн түр ашиглах эрх авдаг уу гэсэн маргаан тоглоомын салбараас хальж, дижитал өмчлөлийн өргөн хүрээний асуудал болон хувирч байна.
-
Дэлхий нийтээр..2026/01/26
2026-2030 онд мансууруулах бодистой холбоотой гэмт хэрэг өсөх хандлагатай байна
-
Дэлхий нийтээр..2023/08/30
АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн департаментийн төлөөлөгчидтэй уулзлаа
-
Тод зураг2019/07/16
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал өлзийтэй сайн
-
Дэлхий нийтээр..2024/10/21
Уул уурхайн олборлолтын улмаас эвдэрсэн 10 мянган га талбайг нөхөн сэргээжээ